= KARAMAIZM* <<== - Religia Karaimów

Religia Karaimów

I. RYS HISTORYCZNY

Karaimi Religia karaimska powstała z początkiem VIII w. we wschodniej prowincji ówczesnego kalifatu muzułmań-skiego, we współczesnym Iraku. Pierwszym prawodaw-cą i nauczycielem był Anan syn Dawida z Basry, żyjący za kalifatu Abu Dża’far al-Mansur’a, który panował w Bagdadzie w latach 754-775 n.e. Początkowo zwolen-nicy Anana zwali się ananitam i (w źródłach arabskich, np. w dziele pisarza i filozofa al-Szahrastani, ten kierunek religijny określany jest nazwą Ananija).

Dopiero w IX w. przyjęto nazwę Karaimów, która tłu-maczy istotę głoszonej nauki. Wyraz Karaim (kar. Karaj) wyprowadza się z hebrajsko-arabskiego czasownika kara – czytać (z tego samego pnia pochodzi – jak wia-domo – nazwa Koran, czyli Pismo Św. Muzułmanów, dosłownie znaczące „czytanie”). Określa on wyznawców Zakonu, którzy w kwestiach religijnych uznają powagę tylko „czytania”, czyli Pisma Świętego Starego Testa-mentu, bez żadnych dodatków. Jest to główna różnica pomiędzy Karaimami a wyznawcami mozaizmu, w których oprócz Pisma Świętego uznaje się – i to nieraz jako składnik nadrzędny – różne przybudówki, jak ustną tradycję i komentarze skodyfikowane w: Talmudzie, Misznie i in.

Karaimi natomiast nie dopuszczają żadnych dodatków, uzupełnień czy komentarzy do Pisma Św. Przyjęcie tych komentarzy równałoby się – według uczonych karaimskich – uznaniu Pisma Św. za niedoskonałe, podczas gdy język Pisma Św. jest tak przejrzysty i jasny, że w nim samym można znaleźć objaśnienie każdego nakazanego prawa! Należy tylko studiować ten język, który jest najdoskonalszym kluczem do wykrycia właściwego sensu Zakonu. Tym tłumaczy się fakt historyczny, że uczeni karaimscy bardzo wcześnie zaczęli pracować w dziedzinie filologii hebrajskiej. Oni też stworzyli pierwsze gramatyki i słowniki języka hebrajskiego. Pod tym względem wyznanie karaimskie odegrało rolę podobną do reformacji w czasach nowszych.

Karaimizm jest więc oparty na samodzielnym i swobodnym pojmowaniu Pisma Św., z odrzuceniem autorytatywnych komentarzy. Zachowuje dla badacza całkowitą wolność, podobnie zresztą jak czyni to protestantyzm. W tradycji przechowuje się zdanie, które miał wyrzec nauczyciel nasz Anan: „Nie polegajcie na mnie, lecz sami pilnie studiujcie Pismo Święte”.

Z pierwotnej swej ojczyzny Anan przeniósł główny ośrodek karaimizmu do Jerozolimy. Ziemia Święta, owiana urokiem mesjanizmu, ojczyzna proroków i patriarchów, zawsze przyciągała ku sobie serca wyznawców religii monoteistycznych – mozaizmu, chrześcijaństwa czy islamu. Nauczyciel nasz, Anan, założył w Jerozolimie, Mieście Świętym, najstarszą świątynię karaimską, czyli kienesę (z języka aramejskiego poprzez arabski kanisa – zbór). Jest ona zbudowana pod ziemią, ma 20 stopni kamiennych schodów prowadzących w dół, czym zdradza charakter świątyni religii prześladowanej (por. zdjęcia w artykule „Opis podróży do Ziemi Świętej” – Myśl Karaimska, t. II, z. 3-4, 1931).

Z Jerozolimy wyznanie karaimskie promieniowało we wszystkich kierunkach i w ciągu VIII – X w. rozprzestrzeniło się w Syrii, Mezopotamii, Persji, Azji Mniejszej i in. Jego wpływy poprzez Afrykę Północną sięgnęły aż po Ocean Atlantycki (Maroko), dotarły też i do stepowych obszarów nadkaspijsko-czarnomorskich. Wśród ludów półkoczowniczych (tzw. seminomadów) tureckich, jak Chazarowie, Pieczyngowie, Kumani czy Połowcy, tworzących w wiekach średnich na obszarach stepowych potężne związki państwowe (tzw.il, el) spotykamy duże grupy ludności wyznającej religię karaimską. Jako spadkobiercy języka tureckiego tych ludów pochodzą i nasi przodkowie, którzy jako osadnicy przybyli do Księstwa Halickiego w XIII i Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV w. Dziś w wyznaniu karaimskim wcale nie uprawia się działalności misjonarskiej; prozelityzm, czyli nawracania na karaimizm, nie jest w zasadzie dopuszczalne.

II. ARTYKUŁY WIARY I PODSTAWY RELIGII KARAIMSKIEJ

Nasi nauczyciele i uczeni w Piśmie Św. na podstawie Zakonu ustanowili dziesięć artykułów wiary (wyznanie wiary). Stanowią one podstawę religii karaimskiej. Każdy Karaim powinien znać je doskonale i wyznawać głoszone w nich zasady. Brzmią one następująco:

Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Pan Bóg (Tenri Jaratuwczu) – niech będzie pochwalone Imię Jego! – stworzył z nicości niebo i ziemię, i wszystko co jest na niej.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Stwórca – niech będzie pochwalone Imię Jego! – nie ma ani początku ani końca. On jest Pierwszy i Ostatni, był, jest i będzie. (Oł burunhu, da Oł sondrahy, edi, bardyr da bołur).
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Bóg Wszechmocny nie ma sobie równego, że jest On ostatecznie Jedyny i nie ma jedności podobnej Jego Jedności, a nie jest On ciałem i nie ma żadnych cech cielesnych.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Bóg Najwyższy natchnął duchem proroczym i zesłał Mojżesza, Nauczyciela naszego – pokój Jego duszy! – i że on jest głową wszystkich proroków.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Bóg Najwyższy dał przez swego sługę Mojżesza, Nauczyciela naszego – pokój Jego duszy! – Swój Święty Zakon (Pismo Święte), znajdujący się obecnie u nas.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że każdy wierny wyznawca powinien znać Pismo Święte Boga Najwyższego, aby rozumieć Jego Zakon.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Bóg Najwyższy zsyłał natchnienie duchem proroczym także na wszystkich proroków następujących po Mojżeszu, Nauczycielu naszym – pokój Jego duszy! – i przeznaczał ich, aby przepowiadali i upominali swój naród.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Zmartwychwstanie zmarłych nastąpi, gdy będzie taka Wola Stwórcy Najwyższego – niech będzie pochwalone Imię Jego.
Wyznaję i wierzę wiarą doskonałą, że Bóg Najwyższy rozsądza ludzi sprawiedliwie i każdemu daje według zasług jego.
Wyznaję i wierzę wiarą sprawiedliwą, że przyjdzie na świat Mesjasz, który będzie pochodził z domu króla Dawida i odnowi Świątynię w Mieście Świętym (Jerozolimie).

W podanych tu artykułach wiary karaimskiej zwrócić należy uwagę na dwie zasady dogmatyczne, ustalone jeszcze przez Anana, a silnie podkreślane przez wszystkich uczonych karaimskich. Są to zasady Jedności oraz Sprawiedliwości Boga. Ten sam podział stosowany jest w dogmatyce muzułmańskiej. Stąd też wywodzi się zasada unikania antropomorfizmów, jako niegodnych wzniosłego pojęcia Boga. W Piśmie Św. znajdujemy wiele wskazówek, że wyrażeń cielesnych w odniesieniu do Boga nie należy rozumieć dosłownie. Tak więc: Ks. Powtórzonego Prawa 4, 12: „I mówił Pan do was z pośrodku ognia, słyszeliście głos słów Jego, aleście kształtu zgoła nie widzieli”, lub Ks.Ozeasza 11, 9: „Ja Bóg, a nie człowiek”.

Podstawą religii karaimskiej jest zatem Zakon, dany nam przez Boga za pośrednictwem Mojżesza na górze Synaj. Jak powiedziano w Piśmie Św.: „Toć są ustawy, i przykazania, i prawa, które dał Pan między sobą a synami narodu na górze Synaj przez ręce Mojżesza” (Kpł. 26, 46).

Pismo Święte Starego Testamentu, stanowiące Zakon wyznawany przez Karaimów w nieskażonej i niezmienionej postaci – składa się z 24 głównych ksiąg: 5 ksiąg Mojżesza, stąd nazwa „Pięcioksięgu” (z greckiego Pentateuch), czyli hebr. Tora (Prawo), 8 ksiąg proroków (hebr. Newijim) oraz 11 ksiąg Hagiografów (hagiografia – z greck. „święty”) – pisma religijne, żywoty świętych itd., hebr. Ketuwim (dosł. „Pisma”). Z inicjałów, czyli pierwszych liter nazw hebrajskich tych grup: T(ora); N(ewijim); K(etuwim) utworzono wspólną dla całego Kanonu Ksiąg Starego Testamentu nazwę:TeNaCH (Tenach, z ch na końcu, gdyż końcowe K czyta się po hebrajsku jak CH).

Główną część sakralną Ksiąg stanowi Pięcioksiąg, zawierający następujące części:

Księga 1 – Rodzaju. Opisuje się w niej narodzenie i początek świata, dzieje stworzenia, dzieje pierwszych dwojga ludzi Adama i Ewy, czyli prarodziców, ich niewinność i pobyt w raju, upadek i kara, potop, rozproszenie narodów (wieża Babel), historia patriarchatów Noego, Abrahama, Izaaka, Jakuba, Józefa itd.

Księga 2 – Wyjścia. Nakreśla historię wyjścia Izraelitów z niewoli egipskiej, oswobodzenia ich przez Mojżesza, przejścia przez Morze Czerwone, ogłoszenia Prawa na górze Synaj (dziesięciorga Bożych przykazań – rozdział 20), urządzenie przybytku Pańskiego itd.

Księga 3 – Kapłaństwa. Treść dotyczy kapłanów z pokolenia Lewi(stąd pochodzi grecka nazwa), są tu podane ich prawa, powinności, opis ofiar przez nich sprawowanych itd.

Księga 4 – Liczb. Zaczyna się od policzenia mężów izraelskich każdego pokolenia, zdolnych do boju. W księdze tej zawarte są dzieje blisko czterdziestoletniego pobytu Izraelitów na Pustyni Arabskiej.

Księga 5 – Powtórzonego Prawa. Zawiera opis, jak Bóg kazał Mojżeszowi powtórnie ogłosić Izraelowi prawo dane na górze Synaj (dziesięcioro przykazań Bożych – rozdział 5) oraz kontynuuje dzieje pobytu w ostatnim roku na pustyni wraz z opisem śmierci proroka Mojżesza.

Omówione tu księgi, tworzące Prawo (Pismo Święte) są podzielone na 54 części (rozdziały, sekcje), które Karaim ma obowiązek czytać podczas nabożeństwa sobotniego, po jednej co tydzień. W ten sposób podczas karaimskiego roku kalendarzowego czyta się cały Pięcioksiąg.

W religii karaimskiej obowiązuje dziesięcioro przykazań.

Jam jest Pan Bóg twój, który-m cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.
Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną. Nie uczynisz sobie figury ciosanej ani żadnego podobieństwa, które jest na niebie w górze i które na ziemi nisko, ani z tych rzeczy, które są w wodach pod ziemią. Nie będziesz się im kłaniał, ani służył, ja jestem Pan Bóg twój mocny, zapalczywy, nawiedzający nieprawość ojców nad synami do trzeciego i do czwartego pokolenia Stary modlitewnik 12 tych, którzy mnie nienawidzą, i czyniący miłosierdzie na tysiące tych, którzy mię miłują i strzegą przykazania mego.
Nie będziesz wzywał imienia Pana Boga twego nadaremno, bo Pan nie będzie miał za niewinnego tego, który by wzywał imię Pana Boga swego nadaremno.
Pamiętaj, abyś dzień sobotni święcił. Sześć dni robić będziesz i będziesz czynił wszystkie dzieła twoje. Ale dnia siódmego Odpocznienie Pana Boga twojego jest: nie będziesz czynił żadnej roboty weń, ty i syn twój, i córka twoja, i sługa twój, i służebnica twoja, bydle twoje i gość, który jest między bramami twymi. Przez sześć dni bowiem czynił Pan niebo i ziemię, i wszystko, co w nich jest, i odpoczął dnia siódmego, i przeto błogosławił Pan dniowi sobotniemu i poświęcił go.
Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś był długowieczny na ziemi, którą Pan Bóg daje tobie.
Nie zabijaj.
Nie cudzołóż.
Nie kradnij.
Nie mów przeciw bliźniemu twemu świadectwa fałszywego.
Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego, ani będziesz pragnął żony jego, ni sługi, ni służebnicy, ni wołu, ni osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest.

*

Fragment książki: Ananiasz Zajączkowski - Zarys religii karaimskiej

Całą książkę można przeczytać na stronie https://bitik.karaimi.org/ pod adresem:
https://bitik.karaimi.org/index.php/zkp/catalog/view/5/4/14

Data utworzenia: 03/05/2026 @ 00:04
Ostatnie zmiany: 03/05/2026 @ 02:52
Kategoria : = KARAMAIZM* <<==
Strona czytana 695 razy

Wersja do druku