Posąg kamiennej "baby" odkryli archeolodzy w Poganowie
Prymitywną rzeźbę kamienną tzw. "babę" odkryli podczas badań wczesnośredniowiecznego kompleksu osadniczego Poganowo IV archeolodzy z Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Kętrzynie.
Archeolodzy pracowali pod kierownictwem Mariusza Wyczółkowskiego a wspomagali ich studenci z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. "Jest to pierwsze tego typu znalezisko na całym południowo-wschodnim pobrzeżu Bałtyku. Co prawda z terenu ziem zamieszkiwanych do czasu podboju krzyżackiego przez plemiona Prusów znanych było do tej pory 21 +bab+, lecz nie znany był kontekst archeologiczny miejsca ich znalezienia. Większość z nich znana była już w XIX w.
Posąg odkryty w Poganowie stanowił jeden z elementów kamiennego kręgu, wewnątrz którego usypany był niewielki kopiec" - informuje dyrektor Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego Izabela Mellin-Wyczółkowska.
Na powierzchni wykopu wokół kopca znaleziono ponad 300 fragmentów kości zwierzęcych. W pobliżu znajdowało się prostokątne palenisko złożone z dwóch warstw kamieni wylepionych z wierzchu gliną. "To rewelacyjne odkrycie potwierdza kultowy charakter badanego od 2005 r. stanowiska. Jest to zatem pierwszy znany i badany archeologicznie kompleks osadniczy z wydzielonym miejscem zorganizowanego kultu z terenu ziem bałtyjskich.
Stanowiska kultowe znane są z badań ziem zamieszkiwanych we wczesnym średniowieczu przez Słowian i ludność Skandynawii, jednak na terenach wokół południowo-wschodnich wybrzeży Bałtyku nie były dotychczas znane" - tłumaczy Izabela Mellin-Wyczółkowska.
Przypomina, że w czasie badań w latach 2005-2006 odkryto tam już zagłębione w ziemi palenisko i sąsiadujący z nim kopiec usypany z luźnych kamieni. "Wokół nich, na przestrzeni ponad 1 ara występowały zazwyczaj w skupiskach kości zwierzęce. Znaleziono tam także żelazne obręcze drewnianego klepkowego wiaderka i przęśliki. Według wstępnych analiz ponad 70 proc. z kilku tysięcy fragmentów kości stanowią szczątki koni, które we wczesnym średniowieczu traktowane były jako zwierzęta szczególnie poświęcone bóstwom. Spotyka się także kości jelenia i znacznie rzadziej krowy" - opowiada.
Na podstawie odkrytych fragmentów ceramiki funkcjonowanie miejsca kultu można datować na X-XI wiek do początku XII wieku. "Warstwy spalenizny i węgli drzewnych znalezione na stokach grodziska i w nasypie, na którym prawdopodobnie stała wieża mogą świadczyć o gwałtownym końcu funkcjonowania całego kompleksu osadniczego" - zaznacza dyrektor.
Jak mówi, dotychczasowe odkrycia nieznanych w literaturze przejawów kultu w Poganowie na nowo otwierają dyskusję nad wpływem zwyczajów tureckich ludów stepowych na wczesnośredniowiecznych ziemiach pruskich. Są niezwykle ważnym argumentem zwolenników teorii "stepowego" pochodzenia "bab pruskich".
Kamienny posąg przewieziony został do kętrzyńskiego muzeum. Po wstępnych zabiegach konserwatorskich zostanie uroczyście zaprezentowany publiczności w drugiej połowie września.
Izablela Mellin-Wyczółkowska przypomina, że badane stanowisko nie było dotychczas znane ani z publikacji archeologicznych niemieckich sprzed 1945 r., ani z literatury po 1945 r., nie ma o nim wzmianek w archiwaliach sprzed 1945 r., ani w dostępnych dokumentach i źródłach krzyżackich i późniejszych dokumentach pruskich. Nie było znalezione w czasie badań w 2003 r.
Nieznany dotychczas wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy odkryty został przypadkowo przez ornitologów Sławomira Korola i Tomasza Gasperowicza poszukujących nie zlokalizowanego gniazda orła bielika.
Weryfikację informacji o odkryciu "kurhanu" przeprowadzili Izabela Mellin-Wyczółkowska i Mariusz Wyczółkowski z Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Kętrzynie.
Zgłoszony "kurhan" okazał się być nasypem wieży broniącej wejścia na grodzisko, które jest jedynie częścią większego kompleksu osadniczego. Według wstępnego rozpoznania składa się on z grodziska, osad i dwóch gródków. Położony w lesie zajmuje powierzchnię ponad 5 ha. Założony został z wykorzystaniem naturalnych elementów podnoszących obronność terenu - zakole strumienia, rozlewiska, bagna.
Pierwsza, wstępna informacja o odkryciu wówczas jeszcze nie do końca rozpoznanego kompleksu, przedstawiona została 23 lutego 2005 roku przez Mariusza Wyczółkowskiego na Seminarium Bałtyjskim w PMA w Warszawie, w trakcie referatu "Śladami Hansa Crome'go. Pochwała archeologii leśnej".
Wyniki badań ratowniczo rozpoznawczych przedstawione zostały 14 grudnia 2005 r. na Seminarium Bałtyjskim w PMA w Warszawie w referacie Mariusza Wyczółkowskiego "Wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy Poganówko 1 na pograniczu Barcji i Galindii" oraz w komunikacie Katarzyny Stefanowicz "Analiza szczątków zwierzęcych z grodziska Poganówko 1. Sezon 2005 - wykop nr 1 i planigrafia".
Wyniki badań kolejnego sezonu badawczego zaprezentowane zostały 28 października 2006 r. na konferencji z cyklu Colloquia Baltica w Ośrodku Badań Naukowych w Olsztynie w ramach referatu Mariusza Wyczółkowskiego "Nieznane miejsca kultu na pograniczu średniowiecznej Barcji. Przyczynek do roli konia w wierzeniach Prusów".
PAP - Nauka w Polsce 
bsz/tot
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra