Religie pierwotne to termin, który w religioznawstwie i w etnologii ma dwojakie znaczenie.
1. Najstarsze wierzenia religijne, rekonstruowane na podstawie świadectw archeologicznych oraz wierzeń religijnych najbardziej archaicznych ludów żyjących współcześnie. Wierzenia te pojawiły się już w paleolicie i związane były początkowo z ceremoniałami pogrzebowymi, wiarą w życie pozagrobowe, kultem płodności i wiarą w istnienie duszy i duchów.
2.
Religiami pierwotnymi nazywamy także wierzenia religijne funkcjonujące współcześnie u ludów pozostających na niskim szczeblu rozwoju cywilizacyjnego, których rodzimy charakter nie budzi wątpliwości. Na oznaczenie tych religii używa się terminów: r
eligie plemienne lub
religie rodzime, na przykład: Afryki, Australii, Oceanii czy Ameryki Północnej. Religie te są też zwane
religiami naturalnymi. Różnica w nazewnictwie wynika z różnic między szkołami antropologicznymi i w zależności od kraju stosowana jest inna
terminologia.
W języku angielskim stosowana jest następująca terminologia:
ethnic religions
native religions
tribal religions
indigenous religions
traditional religions
animism
primal religions
primal-indigenous religions
primitive religions
Jeszcze 10.000 lat temu były to jedyne znane religie na świecie.
I dopóki człowiek praktykował gospodarkę zbieracko-łowiecką, prowadził wędrowny tryb życia i wszystkie swoje tradycje przekazywał ustnie nie rozwinął się żaden inny system religijny.
Na rok 2002 World Evangelisation Research Center podaje liczbę wyznawców religii pierwotnych obliczoną na 234,341,000 osób, co stawią je na 7 miejscu pod względem liczebności na świecie i odpowiada ponad 3% całej populacji.
Misision Frontire Organisation podaje, że w 2000 roku wszystkich wyznawców tych religii było 220 milionów.
Termin
religie naturalne odpowiada w uproszczeniu idei, że kształtowały się one poprzez związki pomiędzy człowiekiem i przyrodą oraz stosunki międzyludzkie. Potrzeby, doświadczenia, wyobrażenia, doznania i odczucia, zmieniały są w wierzenia, zwyczaje, zasady etyczne, obrzędy, opowieści, teorie kosmogoniczne i mity przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Co prawda, z braku wystarczającej dokumentacji nie wiemy jak naprawdę się one kształtowały, ani jaka jest ich geneza, niemniej na podstawie obserwacji, tych religii, które się do dziś zachowały i reprezentują według badaczy stadium najbardziej pierwotne
, można snuć różne przypuszczenia i kilka teorii uznawanych jest za prawdopodobne.
Jedną z cech charakterystycznych większości
religii pierwotnych jest
politeizm czyli wielobóstwo, termin ten oznacza pewien system religijny lub religię, w którym występuje wiara w istnienie wielu sił nadprzyrodzonych.
Politeizm współwystępuje z innymi formami wierzeń religijnych na przykład: razem z
szamanizmem u ludów Syberii, razem z
kultem przodków u ludów Afryki i razem z
manaizmem u ludów Polinezji.
Bogowie spełniają wyspecjalizowane funkcje zarówno w sferze zjawisk natury (np. bóg wegetacji), jak i w zakresie świata ludzkich działań (np. bóg wojny). Pomiędzy nimi a światem i człowiekiem występuje wiele otoczonych czcią bytów pośrednich, najczęściej duchów.
Elementem występującym często w
religiach pierwotnych jest
– tabu – słowo pochodzące z języka polinezyjskiego i oznacza zakaz kontaktowania się z niektórymi osobami, zwierzętami lub przedmiotami, przebywania w pewnych miejscach, uczestniczenia w pewnych obrzędach lub też wypowiadania pewnych słów.
Przekonanie o wartości i celowości takich zachowań wynika z wiary, że są one święte lub nieczyste w sensie rytualnym. Wskutek złamania tabu następuje stan skażenia związany z odpowiednimi sankcjami, głównie ze strony sił nadprzyrodzonych.
Instytucja tabu została odkryta przez Jamesa Cooka w 1771 wśród tubylców wyspy Tonga i była rozpowszechniona wśród wysp Polinezji, Melanezji i w Australii.Europejscy podróżnicy z czasów wielkich odkryć geograficznych, w pewnych regionach Australii, Arktyki, Południowej Ameryki i Afryki, napotykali grupy złożone z dwudziestu, trzydziestu osób, bezustannie przemieszczające się po wielkich, przez nikogo nie zamieszkałych przestrzeniach, żyjące w sposób bardzo zbliżony do naszych dalekich przodków z epoki kamienia, dedykujące się
polowaniu na zwierzynę i zbieraniu roślin jadalnych.
W innych regionach takich jak dżungla południowo-amerykańska, Azja wschodnia czy puszcze północnej Ameryki, podróżnicy ci natknęli się na ludność gęściej zamieszkałą, osiadłą w niewielkich wioskach, zajmującą się rolnictwem ale ich broń i narzędzia były reliktami prehistorii.
Wzdłuż brzegów Amazonki i Missisipi i na wyspach Pacyfiku istniały wioski największe, czasami miały tysiąc lub więcej mieszkańców. Niektóre były zorganizowane w konfederacje z tendencjami do formowania prawdziwej państwowej struktury. Mimo że Europejczycy przesadzali w podkreślaniu ich „prymitywizmu”, większość tych wspólnot kolekcjonowała głowy nieprzyjaciół jako trofea, smażyła żywcem jeńców wojennych i jadała ludzkie mięso podczas rytualnych świąt.
Jak się okazuję i nasi europejscy antenaci,
Neandertalczycy, też praktykowali
kanibalizm, zwany inaczej
antropofagią lub zwyczajnie ludożerstwem. Świadczą o tym odnalezione resztki uczt kanibalskich, z których jedną odkryto w Krapinie koło Zagrzebia, jest ona datowana na okres kultury mustierskiej, mniej więcej 70.000 lat temu.
Zwyczaj ten miał zawsze rytualną formę, wywodzącą się z przekonania o magicznym przechodzeniu cech zjadanego osobnika na ludożercę, na przykład odwaga lub męstwo.
Kanibalizm występował także jako forma kultów wojennych, związana z pożeraniem wrogów i jeńców. Bywał także ucztą sakralną w której składano ofiary z ludzi. Do niedawna kanibalizm był spotykany u niektórych ludów Afryki, Indonezji, Oceanii, obu Ameryk oraz wysp Morza Karaibskiego, sporadycznie podobno jeszcze jest potajemnie praktykowany.
„World Christian Encyclopedia” na 2000 rok podaje, że wyznawcy religii plemiennych stanowią 3,8% ludności świata.
Według niektórych, badaczy w religiach tych, dość mocno zróżnicowanych miedzy sobą można wyróżnić 3 podstawowe zespoły wierzeń :
• animizm
• szamanizm
• totemizm
z niezliczoną ilością różnych kultów i obrzędów magicznych.
Jedna ze statystyk, pochodząca z 1995 roku, podaje trochę zaniżoną liczbę, lecz jest ciekawa ze względu na to, że podaje bardziej szczegółowy podział, między kontynenty :
Jeśli chodzi o Europę to prawdopodobnie wliczono tu wyznawców
religii plemiennych, które w ostatnich latach zostały wskrzeszone prawie we wszystkich krajach.
W Afryce
religie rodzime wyznaje około 30% czarnej ludności. Wyraźnie widać, że jest to kontynent wiodący prym pod tym względem i Afrykańczycy stanowią około 70% wszystkich wyznawców.
Religie pierwotne dziś zostały dla ułatwienia podzielone na dwie główne grupy i organizacja Adherents.com. podaje następujące dane:
1. religie plemienne - 150 milionów
2. rodzime religie Afryki z diasporą - 95 milionów
razem - 245 milionów
Do
religii plemiennych zaliczane tu są wszystkie
religie pierwotne nie pochodzące z Afryki, a więc z: Oceanii, Azji, i obu Ameryk, przed 1492 rokiem, w ich skład wchodzą setki religii, kultów i tradycji, trudnych do zdefiniowania, praktykowanych przez niewielkie grupki i czasem nie posiadających nawet własnej nazwy. Z tego powodu są często klasyfikowane jako: r
eligie Oceanii, religie Polinezji, religie ludów Syberii lub
religie rodzime Ameryki Północnej, czasami występują nominacje według przynależności do grupy etnicznej:
religia Irokezów, religia Maorysów, religie Algonkinów czy religie Karaibów.Religie rodzime Afryki z diasporą natomiast, pochodzą z tego kontynentu wraz z religiami ludności deportowanej na Karaiby i do obu Ameryk w okresie kolonialnym. Najważniejsze z nich to
religie Yoruba, Orisha i Fon, a w Nowym Świecie takie nowo powstałe religie jak:
Santeria, Voodoo, Shango, Lukumi i Candoble. 
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra