Religie Azji i Syberii
Szamanizm był najstarszą znaną religią ludów Azji Środkowej i Syberii. Jego nazwa pochodzi od tunguskiego słowa "szaman", oznaczającego przedsta- wiciela kultu tej religii. Niektórzy badacze uważają jednak go za zapożyczenie z sanskryckiego śramana - asceta.
Szamanizm nie stanowi jednolitego systemu ani doktryny, składa się z wielu odmian terytorialnych bądź różniących się stopniem rozwoju.
Rozpowszechniony był głównie wśród kultur nie posiadających piśmiennictwa, stąd nie wytworzył własnej literatury. Głównym założeniem tej religii jest wiara w oddziaływanie na ludzi duchów złych i dobrych i pośrednictwo jednostek szczególnych zwanych szamanami.
Według kronik chińskich wyznawcami religii szamańskiej byli w okresie od III tysiąclecia p.n.e. do VIII w n..e Hunowie Azjatyccy, plemiona Sien Pi, Awarowie, Turcy Orchońscy i szczepy mongolskie podczas powstawania imperium mongolskiego w XIII w.
Według wyobrażeń szamanistów wszechświat dzieli się na trzy światy : górny-niebo , średni-Ziemia i dolny-świat podziemny. Świat górny jest siedzibą duchów dobrych, a dolny miejscem zmarłych oraz duchów nieżyczliwych człowiekowi. Do bóstw głównych należą : Amaka - władca losów i życia ludzi i Eszeri władca przyrody i duchów zamieszkujących Ziemię oraz Delicze - bóstwo słońca. Świat dolny przypomina Ziemię, jednak wszystko dzieje się tam na odwrót. Do jego mieszkańców należą zmarli, demony oraz mamut, żmija i ryby. Tunguzi utrzymują, że świat ziemski był początkowo niewielki, a powiększył się dzięki mamutowi, który kłami wydobył więcej ziemi z dna morskiego.
W pojęciu szamanistów człowiek posiada wiele dusz, niektóre z nich są odzwierciedleniem człowieka, inne poszczególnych jego organów. Dusze, zwane henian, mogą opuszczać ciało, czym tłumaczone są marzenia senne, natomiast dusze bejen związane są z wnętrzem człowieka, którego opuszczać im nie wolno. Istnieją też dusze poszczególnych organów, ich uszkodzeniem tłumaczono choroby. Dusze posiada nie tylko człowiek, lecz wszystkie istoty żywe.
Do istotnych elementów szamanizmu należał kult przodków, otaczano czcią figurki zmarłych przodków, żywiono, pojono, zwracano się do nich o pomoc. Pomimo oddawanej im czci panował jednak w tej religii zabobonny lęk przed zmarłymi, albowiem obawiano się że ich dusze przekształcić się mogą w demony. Uniemożliwiano im drogę powrotu na Ziemię wszelkimi możliwymi sposobami podczas ceremonii pogrzebowych. Rozpowszechniony był także kult nieba, Ziemi , Księżyca i Słońca, ognia, ogniska domowego oraz niektórych zwierząt : niedźwiedzia, łosia, wydry, renifera, a także dzięcioła.
Przedstawicielem kultu szamańskiego jest przede wszystkim sam szaman ( tunguski saman, turecki kam, staromongolski boge) - pośrednik między ludźmi i duchami, wróżbita, znachor. Jego funkcja uzyskiwana była przez osobiste powołanie. Szamani byli na ogół chorowici, co wiele ludów tłumaczyło oddawaniem krwi duchom opiekuńczym.
Do najważniejszych atrybutów szamana należał strój t.j. płaszcz, nakrycie głowy i bęben, ozdobione rysunkami i obwieszone figurkami. Wierzono, iż całą swoją siłę szaman czerpie od duchów. Do jego pomocy wyznawcy uciekali się we wszystkich sytuacjach życiowych zmuszających ich do kontaktu z duchami lub zażegnania działalności duchów złych.
Misteria szamańskie polegały na nawiązaniu kontaktów z duchami, gdy szaman znajdował się w stanie ekstatycznego podniecenia. Poruszał się on rytmicznie, ubrany w rytualny strój i wymawiając zaklęcia podczas uderzeń bębna. W momencie kulminacyjnym szaman padał na ziemię półprzytomny, co tłumaczono jego odejściem do krainy duchów.
Szamanizm zachował się wśród najbardziej odizolowanych mieszkańców tajgi i tundry syberyjskiej do początków XX w.
Zarys tematu do rozwinięcia
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra