Flaga Watykanu „Citta del Vaticano” rozciąga się na historycznych, owianych patyną wieków, skrawkach antycznego Rzymu. Państwo Watykańskie mieści się na prawym brzegu Tybru, na niedużych wzgórzach zwanych przez starożytnych Rzymian „Montes Vaticani”. To właśnie tutaj wznosiły się za czasów republikańskiego Rzymu wille patrycjuszów. W późniejszych czasach cesarz Kaligula wybudował na tym obszarze wielki cyrk okolony rozległymi ogrodami. Według starych legend na tym miejscu odbywało się męczeństwo pierwszych chrześcijan za czasów Nerona.
Zgodnie ze starochrześcijańską tradycją na jednym z cmentarzysk pochowane zostało ciało apostoła Piotra.
W toku długotrwałych prac archeologicznych prowadzonych pod Bazyliką Św. Piotra odkryto liczne szczątki chrześcijan z I, a zwłaszcza II wieku naszej ery. Jedne z nich, według półoficjalnej wersji (nie potwierdzonej ostatecznie z całą pewnością) miały należeć do pierwszego z apostołów.
Niewielkie terytorium Stolicy Apostolskiej zamknięte między Piazza Risorgimento i Piazza San Pietro a murami opasującymi Viale Vaticano, kryje więc na swojej powierzchni i w swoim wnętrzu niezwykle stare i czcigodne zabytki z epoki początków chrześcijaństwa. To w miejscu, na którym według antycznej legendy spocząć miały zwłoki św. Piotra, cesarz Konstantyn wzniósł w latach 324-344 bazylikę, poprzedniczkę obecnej datującej się z XVI w.
Do Watykanu wiodą trzy główne wejścia mające za sobą wielowiekową tradycję, strzeżone przez majestatyczną gwardię szwajcarską. Pierwszym jest słynna Spiżowa Brama położona po prawej stronie Bazyliki, przy zakończeniu kolumnady Berniniego. Również zgodnie z tradycją przejść nią może papież tylko po swej śmierci. Wtedy bowiem kondukt żałobny ciągnący przez Bazylikę San Pietro i plac Św. Piotra przekracza ją...
Druga brama, zwana św. Anny, mieści się przy Porta Angelica i ma charakter „roboczy”. To tędy najczęściej wchodzą lub wychodzą kurialiści lub inne osoby stale mieszkające w Watykanie. Trzecie wejście, po lewej stronie Bazyliki Św. Piotra, przy watykańskim biurze przepustek i urzędzie pocztowym, w sezonie turystycznym obleganym przez filatelistów, zwane „Arco delle Campane” („Łuk Dzwonów” noszący też miano „Łuku Konstantyna”), przeznaczone jest dla oficjalnych gości, ambasadorów, dostojniejszych pielgrzymów, a także dla zwykłych śmiertelników pragnących odwiedzić znajomych za trudnionych w licznych urzędach watykańskich. Ci ostatni mogą jednak przekroczyć watykańskie progi tylko wyposażeni w specjalne przepustki wydawane na zlecenie osób odwiedzanych, we wspomnianym, położonym obok „Arco delle Campane”, biurze.(...)
Watykan
Watykan to nie tylko państwo i centralny ośrodek Kościoła rzymskokatolickiego, lecz także tradycyjne miejsce przyciągające tłumy turystów z całej Europy i świata. Tylko w roku 1975 odwiedziło „Citta del Vaticano” ok. 8,5 min osób, przy czym w statystyce tej nie wzięto pod uwagę jednorazowych przybyszów bawiących w Watykanie mniej niż jeden dzień. Oczywiście, że te nieprzeliczone tłumy zamieszkujące czasowo hotele lub pensjonaty „wiecznego miasta” i wzbogacające tym samym Rzym oraz jego stałą ludność, przyciąga Watykan w bardzo znacznym stopniu właśnie faktem że jest siedzibą religijną głowy Kościoła — papieża. Turysta — pielgrzym nie stanowi więc żadnego „novum” w watykańskim krajobrazie, lecz przeciwnie, stałą, nawet odwieczną jego komponentę.(...)
Co się tyczy zabytków kultury przyciągających miliony turystów, to duża ich część zgromadzona jest w Muzeum Watykańskim. Stworzył je Klemens XIV (1769-1774), a rozbudował Pius VI (1775-1779) pod późniejszą nazwą „Museo Pio-Clementino” („Muzeum Piusa i Klemensa”). Papież Pius VII (1800-1823) znacznie rozszerzył jego zasięg dodając do poprzednich zbiorów tzw. „Muzeum Chiaramonti”, „Braccio Nuovo” oraz galerię „Lapidaria”. Grzegorz XVI (1831-1856) założył z kolei muzeum etruskie i egipskie.
Współczesne Muzeum Watykańskie, obok wspomnianych, rozszerzających się przez wieki, obejmuje ponadto galerię dywanów, map geograficznych, komnaty i „loggię” Rafaela, Kaplicę „Fra Angelico”, słynną Kaplicę Sykstyńską, apartamenty Borgiów oraz Apostolską Bibliotekę Watykańską. W nowoczesnym budynku graniczącym z Muzeum Watykańskim znajdują się wreszcie cenne zbiory archeologiczne, artystyczne i etnograficzne należące do zabytków przechowywanych dawniej w Pałacu Laterańskim.
Oszałamiające bogactwa wszystkich tych arcydzieł i bezcennych przekazów światowej kultury nie tylko stanowią jedną z głównych atrakcji współczesnego Watykanu, a zarazem niepoślednie źródło jego dochodów, lecz, co może najważniejsze, wywierają głębokie i trwałe piętno na obliczu życia codziennego za Spiżową Bramą.
W życiu codziennym Watykanu niemałą wreszcie rolę odgrywają: dziennik „Osservatore Romano” (po siadający tygodniowe edycje w językach angielskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim i niemieckim), tygodnik „Osservatore della Domenica”, „Acta Apostolicae Sedis” (biuletyn oficjalny Stolicy Apostolskiej publikujący dokumenty oficjalne), „Annuario Pontificio” (co roku wydawany oficjalny wykaz diecezji, członków hierarchii katolickiej wraz z ich tytulaturą, kongregacji i funkcjonariuszy kurialnych), rocznik „Attivita della Santa Sede” (główne akty i przemówienia papieża wraz z omówieniem działalności urzędów kurialnych w ciągu minionego roku) oraz inne publikacje ukazujące się nakładem „Poliglotta Vaticana” (wydawnictwo i drukarnia należące do Watykanu).
Obok nich również Radio Vaticana (Rozgłośnia Watykańska) ze swymi wielojęzycznymi audycjami informacyjnymi oraz religijnymi kształtuje w niemałej mierze oficjalną czy półoficjalną wykładnię polityki „Citta del Vaticano”. Z wymienionych właściwie tylko gazeta „Osservatore Romano” posiada charakter oficjalnego, polityczno-religijnego organu. Inne, nie wyłączając „Radio Vaticana” w sposób półurzędowy informują o wydarzeniach lub wydarzenia te komentują. Niemniej jednak tradycyjna watykańska ostrożność i powściągliwość nakazują Kurii roztaczanie nad wszelkimi wydawnictwami Stolicy Apostolskiej pieczołowitej opieki i kontroli.
W początkach swego pontyfikatu Paweł VI nie zawahał się stwierdzić, że Rozgłośnia Watykańska uważana być powinna za „głos samego papieża”. Kontrolę nad watykańskimi środkami masowego przekazu rozwija — z jednej strony — wymieniona na innym miejscu papieska komisja środków społecznego przekazu myśli, a — z drugiej strony — pod względem politycznym, kierownictwo Rady do spraw Publicznych Kościoła. (...)
Bazylika Św. Piotra - Watykan
Państwo Watykańskie (po włosku: „Citta del Vaticano”) należy bez wątpienia do szczególnie osobliwych tworów dziejowych. Na obszarze 44 hektarów wyodrębnionych z powierzchni stolicy Italii — Rzymu — państwo to dysponuje całkowitą suwerennością. „Citta del Vaticano” (żółto-biała flaga z tiarą i symbolicznymi kluczami papieskimi) skupia na swoim mikroskopijnym terenie władzę podwójną. Z jednej strony — jako tzw. Stolica Apostolska — siedziba papieża i centralnych instancji Kościoła rzymskokatolickiego, jest głównym ośrodkiem władzy duchowej wobec sześciuset kilkudziesięciu milionów wyznawców tego związku religijnego rozsianych po świecie.
Według danych statystycznych Watykanu w r. 1972 Kościół rzymskokatolicki liczył następujące liczby wyznawców:
|
Ameryka Północna, Środkowa i Południowa |
319,0 min |
|
Europa |
261,3 min |
|
Azja |
55,0 min |
|
Afryka |
43,0 min |
|
Australia i Oceania |
4,7 min |
|
Łącznie |
683,0 min. |
Źródło: Archives Diplomatiques et Consulaires, Supplement Vatican, Genewa, 1975, s. 5.
Powyższe dane nie uwzględniają oczywiście zjawiska masowego odpływu wyznawców religii chrześcijańskiej od Kościoła w wyniku indyferentyzmu oraz kryzysu wiary. Podstawę ich stanowi statystyka konfesjonalna oparta na liczbie aktów chrztu katolickiego. Jednakowoż akt chrztu w wieku dziecięcym nie przesądza postawy światopoglądowej ludzi w wieku dojrzałym.
Liczba księży rzymskokatolickich w roku 1975 wynosiła 414 tysięcy, w tym 148 tysięcy duchownych zakonnych. Liczba księży na całym świecie wykazuje tendencję zniżkową. I tak rocznie zmniejsza się o około 3 tysiące osób. Wszystkich alumnów w seminariach duchownych oraz studentów katolickiej teologii na całym świecie było w 1975 roku 63 tysiące. Liczba zakonnic wynosi 798 tysięcy.
Źródło: Rocznik Statystyczny Kościoła Katolickiego, 1976.
Władza Watykanu rozciąga się na 2 325 okręgów kościelnych w całym świecie, przy czym 2 192 należą do obrządku łacińskiego, a 133 — wschodniego. Okręgi te podzielone są następująco:
1. 12 patriarchatów
2. 440 siedzib metropolitalnych i archidiecezji
3. 1581 diecezji
4. 102 prałatury
5. 19 opactw „nullius”
6. 11 administracji apostolskich
7. 21 eksarchatów i ordynariatów
8. 82 wikariaty apostolskie
9. 42 prefektury apostolskie
10. 3 misje „sui iuris”
11. 12 wikariatów patriarchalnych
12. 26 wikariatów wojskowych
Źródło: Annuario Pontificio, Watykan 1975.
Z drugiej jednak strony Watykan wyposażony jest w atrybuty państwa świeckiego. Jako podmiot prawa międzynarodowego Państwo Watykańskie posiada sieć placówek dyplomatycznych, ministerstwo spraw zagranicznych, miniaturową armię, a nawet więzienie.
Co więcej, właśnie w naszych czasach, w latach 70-tych XX wieku, ten drugi aspekt „Citta del Vaticano” uwydatnia się bardzo dobitnie. Tak więc w tym okresie przedstawiciele Państwa Watykańskiego uczestniczyli w obradach Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych wyspecjalizowanych jej organów, o czym będzie jeszcze mowa. Ich udział w toku przygotowań i przy stole obrad Europejskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy stanowił kolejny, znamienny przejaw politycznej aktywizacji Watykanu jako państwa. (...)
W chwili obecnej Watykan dysponuje siecią swych stałych obserwatorów w ONZ, a mianowicie w Nowym Jorku, Genewie (Międzynarodowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowe Biuro Pracy, Światowa Organizacja Meteorologiczna i in.), Paryżu (UNESCO), Rzymie (FAO). Watykan posiada też swych przedstawicieli w Międzynarodowej Agencji Atomowej w Wiedniu. Przemówienie Pawła VI, wygłoszone w r. 1965 w Nowym Jorku na sesji plenarnej ONZ, wytyczyło ogólne kierunki tej właśnie działalności.
Poza wskazanymi powyżej wyspecjalizowanymi organizacjami ONZ, uczestniczy Watykan w następujących organizacjach międzynarodowych:
1) Międzynarodowy Związek Pocztowy,
2) Międzynarodowa Unia Telekomunikacyjna,
3) Międzynarodowa Rada Zboża,
4) Międzynarodowy Instytut Nauk Administracyjnych,
5) Międzynarodowy Instytut dla Unifikacji Prawa Prywatnego,
6) Międzynarodowa Unia Ochrony Dzieł Literackich i Artystycznych w Bernie,
7) Międzynarodowy Związek Ochrony Własności Przemysłowej,
8) Międzynarodowy Komitet Medycyny i Aptek Wojskowych,
9) Międzynarodowy Komitet Techniczny do Walki z Pożarami,
10) Międzynarodowe Stowarzyszenie Lekarzy,
11) Międzynarodowy Ośrodek Studiów dla Ochrony i Konserwacji Dzieł Sztuki.
W jaki sposób działają przedstawiciele Watykanu w tego rodzaju międzynarodowych instytucjach? Oto jeden przykład. W lutym 1976 roku odbyła się w Warszawie konferencja UNESCO poświęcona ochronie zabytków. Stolicę Apostolską reprezentował na niej arcybiskup Luigi Poggi, nuncjusz apostolski do specjalnych poruczeń i kierownik zespołu Stolicy Apostolskiej do stałych kontaktów roboczych z rządem PRL. Z okazji tego pobytu arcybiskup Poggi złożył wizyty ministrowi Stefanowi Olszowskiemu, wiceministrowi Józefowi Czyrkowi i kierownikowi Urzędu do Spraw Wyznań, ministrowi Kazimierzowi Kąkolowi.
Kontakty te stanowiły kolejny przejaw normalizacyjnych poczynań przedstawicieli dyplomacji obydwu stron, przy czym okoliczność, iż odbyły się one z okazji międzynarodowej konferencji podkreśliła wielostronne znaczenie przypisywane obecnie przez Stolicę Apostolską swemu udziałowi w różnych światowych imprezach.
Dodajmy, że Stolica Apostolska przystąpiła w roku 1971 do układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowych (podpis pod tym dokumentem złożył w swoim czasie osobiście w Moskwie szef papieskiej dyplomacji, A. Casaroli.). W roku 1972 zawarła porozumienie z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej w sprawie gwarancji dla obszaru państwa „Citta del Vaticano”.
Niezależnie od tego Watykan jest stroną m.in. następujących umów lub konwencji międzynarodowych:
1) w sprawie ruchu drogowego,
2) w sprawie prawa morskiego,
3) w sprawie ochrony dzieł kultury na wypadek konfliktu zbrojnego,
4) konwencji wiedeńskiej w sprawie stosunków dyplomatycznych i konsularnych,
5) w sprawie ścigania fałszerstwa walutowego,
6) europejskiej konwencji kulturalnej.
Watykan uczestniczy ponadto w międzynarodowym systemie komunikacji satelitarnej (INTELSAT).
Można wprawdzie wyrazić zdziwienie z powodu udziału Stolicy Apostolskiej w niejednej z przytoczonych organizacji lub konwencji, jednakowoż masowość tego uczestnictwa watykańskiego w organizacjach lub porozumieniach międzynarodowych uwydatnia tendencję dyplomacji papieskiej, by zamanifestować swoją obecność w najrozmaitszych dziedzinach życia światowej społeczności.
W okresie przygotowań i prac Europejskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy Watykan, od ich początku do końca, był aktywnym uczestnikiem obrad. Fakt powyższy stanowił wydarzenie dla „Citta del Vaticano” o charakterze precedensowym. Po raz pierwszy bowiem od roku 1822 przedstawiciel papieża brał udział w międzynarodowej konferencji o tematyce politycznej.
Z punktu widzenia ściśle formalnego zjawisko to naruszało postanowienie XXIV artykułu traktatu laterańskiego, zgodnie z którym udział Watykanu w politycznych konferencjach międzynarodowych nie mieści się w pojęciu jego neutralnego statusu. Ale, rzecz jasna, traktat laterański nie przewidywał, bo przewidywać nie mógł, tego typu międzynarodowych spotkań, jak KBWE. Nikt też nie wysuwał zastrzeżeń, by Stolica Apostolska, uczestnicząc w niej bezpośrednio, angażowała religijny autorytet papiestwa w dziedzinę obrony pokoju, umocnienia bezpieczeństwa i rozwoju współpracy europejskiej.
Charakterystyczne przemówienie programowe wygłosił przedstawiciel Watykanu, pronuncjusz J. Zabkat podczas jednej z sesji przygotowawczych KBWE. Powiedział on wówczas m.in. co następuje: „Stolica Apostolska gotowa jest oferować swą współpracę za każdym razem, gdy będzie to możliwe, aby nasze konsultacje mogły szybko doprowadzić do sformułowania wspólnych konkretnych i zadowalających nas wszystkich propozycji. Ponadto delegat Stolicy Apostolskiej będzie szczególnie zaszczycony i szczęśliwy, jeśli w pewnych okolicznościach będzie mógł — w ten czy inny sposób — przyczynić się do zbliżenia i uzgodnienia rozbieżnych poglądów w duchu współpracy, charakteryzującej nasze konsultacje”.
*
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra