Religia
Blisko 94% tajskiego społeczeństwa deklaruje swoją przynależność do buddyzmu; drugi na tej liście islam ma niecałe 5% wyznawców, a pozostałe religie to chrześcijaństwo – nieco ponad 1%, oraz „inne”. Niewielki odsetek stanowią też wyznawcy hinduizmu (w tym Sikhowie), judaizmu oraz ludzie deklarujący się jako niewierzący.
Wat Chai Watthanaram - Park historyczny Ajutthaja, Tajlandia
Co typowe dla krajów azjatyckich, oficjalne zestawienie nie oddaje pełnego obrazu wyznaniowego kraju, w który różne wpływy oraz tradycyjne wierzenia przenikały się od setek lat. Zgodnie ze strukturą demograficzną Tajlandii w tym wypadku są to często fuzje buddyzmu z tradycjami spirytualizmu chińskiego lub elementami animizmu (wiary w duchy przyrody) spotykanego wśród górskich mniejszości etnicznych. Wpływ na kształtowanie się tajskiego buddyzmu therawada miały również elementy hinduizmu, historycznie zaczerpnięte z sąsiedniego imperium Khmerów.
Tajlandia - mapa Uważa się, że
buddyzm przybył na terytorium współczesnej Tajlandii ok. III w. ze Sri Lanki, zanim jednak ustanowiono go religią państwową, minęło kolejne tysiąclecie. Wiadomo, że jego rozkwit przy-padł na czasy funkcjonowania królestwa Sukhothai, jednak wiele świadectw historycznych z tego okresu jest niepełnych – zostały zniszczone podczas naja-zdu wojsk birmańskich na Ayutthayę w XVIII w.
Za czasów panowania króla Phaya Lithai (1347–68), który był gorącym buddystą, powstało wiele cennych skryptów opisujących filary wiary. Autorem jednego z nich był sam władca, który podjął się analizy buddyjskiej kosmologii.
Buddyzm zyskał wśród Tajów uznanie ze względu na wartości, którym hołdował: wzajemną tolerancję oraz odpowiedzialność za własne czyny. Świątynie i klasztory stały się centrami lokalnych społeczności, a religijna tradycja ukształtowała w dużej mierze tajską kulturę, poprzez swój wpływ na ekspresję w sztuce czy celebrowane święta.
W XIX w. sangha (ogólne sformułowanie opisujące społeczność buddyjską) została dość mocno zinstytucjonalizowana, a król Rama IV zainicjował zmiany, które nadały jej hierarchiczną strukturę. Obecnie, choć widok mnichów na ulicach zarówno prowincji, jak i dużych miast jest nadal codzien-nością, tradycja buddyjska powoli ginie w otchłani postępującego rozwoju nowoczesności, który niesie ze sobą oznaki świeckości.
Buddyjski charakter krajów jest znacznie bardziej odczuwalny u sąsiadów – w Kambodży a w szcze-gólności w Laosie. Oznaką tego jest choćby znacznie mniejszy w Tajlandii odsetek mężczyzn wstępujących choćby na krótki czas do klasztorów (zgodnie z tradycją należało to robić choćby raz w życiu – na kilkumiesięczny okres vassy, czyli buddyjskiego postu).
Buddyjskie wierzenia w Tajlandii przenikają się z elementami innych duchowych tradycji, co jest szczególnie zauważalne na obszarach wiejskich, gdzie ludowe obyczaje są najbardziej zako-rzenione.
Wszechobecne ołtarzyki zwane
san phra phum, przy których z rana ofiaruje się dary oraz pali kadzidła, są nie tylko miejscem modlitw buddyjskich, lecz także wiążą się ze zmarłymi przodkami oraz
phi – duchami poszczególnych przedmiotów czy zjawisk.
San phra phum - dom duchów Dużą rolę w sferze duchowej odgrywają także przesądy. Numerologia czy noszone na szyi talizmany są elementami nieodłącznie związanymi z buddyzmem w Tajlandii.
Islam to przede wszystkim religia mniejszości muzułmańskich, które zamieszkują południowe prowincje Tajlandii przy granicy z Malezją. Jego wyznawców można spotkać także w dużych tajskich miastach, zwłaszcza w Bangkoku, który jest domem dla emigrantów z innych części Azji: Pakistanu, Bangladeszu czy Indonezji. Wprawdzie rzadko, ale można spotkać także rdzennych Tajów utożsamiających się z islamem, np. wskutek mieszanego małżeństwa. O sile tej mniejszości świadczy choćby liczba świątyń – meczetów jest w Tajlandii blisko 3500.
Chrześcijaństwo nie przyjęło się zbyt dobrze na tajskiej ziemi mimo aktywnej działalności europejskich misjonarzy, począwszy od XVI w. Większość współczesnych chrześcijan w Tajlandii to katolicy, choć działają także wspólnoty protestanckie. Grupy te skupione są w istotnej mierze na północy kraju. W 1984 r. Tajlandię odwiedził papież Jan Paweł II, który modlił się m.in. w stołecznej katedrze Wniebowzięcia.
Architektura
Mówiąc o tradycyjnej tajskiej architekturze, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę budownictwo sakralne oraz mieszkalne, gdyż właśnie w tych dwóch grupach można znaleźć najwięcej cech charakterystycznych dla całej dziedziny.
Najwcześniejsze tajskie świątynie budowane były z drewna, obecnie jednak na próżno szukać ich śladu. Budowle, które można dziś oglądać między ruinami starożytnych stolic Sukhothai i Ayutthayi, powstawały głównie z użyciem cegły, która wyparła krótko stosowany piaskowiec.
Ubosot Świątyni Szmaragdowego Buddy, Bangkok, Tajlandia
Najwspanialsze przykłady architektury sakralnej, w dobrym stanie zachowane do dzisiaj, to XIX-wieczne konstrukcje bogato zdobione kolorową ceramiką (metoda częściowo zapożyczona od Chińczyków). Za najbardziej reprezentatywny przykład architektury sakralnej tego okresu uważa się świątynię
Wat Phra Kaew w Bangkoku, której zdobienia są bardzo wysublimowane.
W Kraju Uśmiechu znajduje się ok. 30 tys. świątyń; nie są one jedynie wolno stojącymi budynkami, ale stanowią rozbudowane kompleksy użytkowo-mieszkalne. Składają się zwykle z dwóch części zwanych
phutthawat oraz
sangkhawat. Pierwsza z nich to teren sakralny poświęcony Buddzie, w jego skład wchodzą budynki o charakterze obrzędowym.
Główną konstrukcją jest tutaj
bot (inaczej:
ubosot), zwany także halą święceń, gdzie mnisi składają swoje ślubowania. Symbolicznie zajmuje ona grunt oddzielony od reszty ośmioma granicznymi kamieniami, wyznaczającymi granice między sacrum a profanum.
Bot zwyczajowo dostępny jest jedynie mnichom.
Chedi - Stupa Świątyni Szmaragdowego Buddy Świeccy wierni przychodzą modlić się do budynku zwanego
wihan, który jest otwarty do publicznego użytku. Zarówno
ubosot, jak i
wihan mogą po-siadać charakterystyczne wielowarstwowe dachy, które w architektonicznych stylach północnej Tajlandii często sięgają bardzo blisko ziemi. Są one ozdobione iglicami zwanymi
chopa. Ten ele-ment przypominający zwierzęcy róg ma odzwier-ciedlać wyobrażenie Garudy, stworzenia z hindu-skiej mitologii o ciele człowieka i ptaka.
Charakterystyczna dla kompleksu świątynnego jest też stupa
chedi – zwężająca się ku górze wieża, często pomalowana na złoty kolor. W jej wnętrzu zwykle znajdują się relikwie Buddy lub ważnego mnicha albo króla.
Często w ramach
phutthawat występuje też
mon-dop. Ten budynek na planie krzyża bądź kwadratu może pełnić funkcję biblioteki lub świętego ołtarza. Otwarty zadaszony pawilon zwany sala pełni funkcje ochronne przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi.
Sangkhawat, czyli druga część kom-pleksu świątynnego, to obszar, na którym znajdują się kwatery mieszkalne mnichów. Nie jest on przeważnie udostępniony dla odwiedzających.
W przeciwieństwie do drewnianych świątyń, którym trudno było przetrwać próbę czasu, tradycyjne domy powstałe z użyciem tego materiału nadal można znaleźć na tajskiej prowincji. Podobnie jak w innych krajach regionu, są to konstrukcje wyróżniające się podwyższeniem osadzonym na palach. Powstała w ten sposób przestrzeń, prócz funkcji zabezpieczających przed ulewami w porze deszczowej, chroniła przed dziką zwierzyną i złodziejami.
Świątynia Szmaragdowego Buddy - Wat Phra Kaew, Bangkok, Tajlandia
Strzeliste dachy oraz poszczególne zewnętrzne elementy bywały zdobione rzeźbionymi ornamentami i detalami, których forma różniła się w zależności od części kraju. Taki dom był niezwykle funkcyjny – liczne otwory okienne umożliwiały lepszy przepływ powietrza wewnątrz budynku, a skośny i podwyższony dach ułatwiał szybkie spływanie wody w porze deszczowej. Główne materiały budowlane – drewno i bambus – były powszechnie dostępne, przez co stawianie domów nie było drogą inwestycją.
Choć dziś tendencje przeniosły się w stronę materiałów bardziej wytrzymałych i zamożni Tajowie wolą mieszkać w domach murowanych, proste drewniane konstrukcje wciąż można spotkać na obszarach wiejskich, gdzie koszt ich postawienia nadal jest istotnym czynnikiem. Wysublimowanym przykładem tajskiej architektury mieszkalnej jest znajdujący się w Bangkoku Dom Jima Thompsona.
Wpływ stylów zachodnich na tajską architekturę zaczął być dostrzegalny od XIX w., kiedy kolejni królowie wchodzili w coraz bliższe koneksje z Europejczykami. Poszczególne budynki na terenie Pałacu Królewskiego w Bangkoku stanowią (według wielu osób dyskusyjne estetycznie) połączenie obu stylów. Hala Chakri Maha Prasat, zwana też złośliwie „cudzoziemcem w tajskiej czapce”, jest tutaj najlepszym przykładem – tradycyjny tajski dach osadzony został na budynku w europejskim stylu.
Godną uwagi konstrukcją jest choćby hala dworca kolejowego w Bangkoku – Hua Lamphong. Otwarta w 1916 r. została zaprojektowana w stylu neorenesansowym i posiada charakterystyczny półkolisty dach oraz przeszklenia, które wpuszczają do środka dużo światła.
Tajska architektura współczesna, choć od czasu do czasu nadal stara się łączyć elementy tradycyjne z futurystycznymi, podąża raczej w stronę światowych trendów. Ceniona jest prostota form geometrycznych, a konstrukcje wieżowców czy lotniska w Bangkoku nie odstają formą od tych, które można oglądać w Londynie czy Nowym Jorku.
Sztuka buddyjska
Szmaragdowy Budda
Świątyni Szmaragdowego Buddy Wiele gatunków sztuki w Tajlandii czerpie bez-pośrednio z tradycji buddyjskiej, a rozrzucone po kraju świątynie są nie tylko perełkami architektury, ale zawierają też liczne przykłady rzeźby czy ma-larstwa. Dziesiątki wizerunków Buddy przed-stawiają go zawsze w jednej z czterech pozycji: leżącej, siedzącej, stojącej lub idącej. Niektóre z nich są również niezwykle wartościowe ze wzglę-du na materiał, z jakiego zostały wykonane, np. złota statua Buddy w świątyni Wat Traimit w Bang-koku. Rzeźby te niemal zawsze przedstawiają dłonie bóstwa ułożone w formie mudry – symbolicznego gestu.
Tradycyjne malarstwo, którego przykłady również można spotkać w świątyniach, nawiązuje z kolei do życia Buddy i przedstawia wybrane z niego scenki rodzajowe. Jest ono często proste, dwuwymiarowe, gdyż perspektywa zaczęła być stosowana w Tajlandii dopiero w XIX w. Liczne malowidła mają charakter ścienny – tworzone były bezpośrednio na murach świątyń. Niestety ze względu na tropikalne warunki wiele z nich nie przetrwało do dnia dzisiejszego. Ciekawe formy malarskie spotkać można również w formie ilustracji w starych, ręcznie zdobionych księgach.
(...)
Bangkok
Pałac Królewski i świątynia Wat Phra Kaew
Wielki Pałac Królewski i świątynia Wat Phra Kaew należą do kompleksu pałacowego. Powstał on w 1782 r., tuż po nadaniu miastu funkcji stołecznej, i przez 150 lat służył jako siedziba rządzącej krajem monarchii. Główne wejście znajduje się od północnej strony otaczających go murów. Droga zwiedzania prowadzi stąd przez zewnętrzny dziedziniec. Tutejsze zabudowania służyły przede wszystkim jako siedziba królewskiej administracji i swą historią sięgają czasów panowania królów Ramy V i Ramy VI. Prócz ministerstw finansów czy obrony działała tu również jednostka zarządzająca królewskimi słoniami.
Świątynia Szmaragdowego Buddy - Wat Phra Kaew, Bangkok, Tajlandia
Cały wschodni narożnik zewnętrznego dziedzińca zajmuje
Wat Phra Kaew, czyli
Świątynia Szmaragdowego Buddy, wybudowana specjalnie po to, by przetrzymywać w niej święty wizerunek bóstwa. Posąg Szmaragdowego Buddy został przywieziony do Bangkoku przez króla Ramę I po zrabowaniu go w Wientianie, co do dziś tkwi w pamięci Laotańczyków. Wykonana z zielonego jadeitu rzeźba ma ok. 66 cm wysokości i w ciągu roku trzykrotnie zmienia swój złoty kostium – w tej ceremonii zawsze bierze udział król lub jedno z jego dzieci.
Obok głównej hali kompleksu świątynnego (bot) znajdują się równie reprezentacyjne budowle
królewskiego panteonu oraz
Phra Mondop – biblioteki, w której przechowywane są święte buddyjskie manuskrypty. Ich wnętrza nie są udostępnione zwiedzającym, z wyjątkiem święta Chakri (6 kwietnia), kiedy otwiera się drzwi panteonu.
Swoimi rozmiarami wyróżnia się również złota
stupa Phra Si Ratana Chedi, która ma przypominać podobne monumentalne konstrukcje, zdobiące dawną stolicę Ayutthayę. W jej wnętrzu przechowywane są relikwie – kości mostka Buddy.
Demon - Wat Phra Kaew, Bangkok, Tajlandia
Opuszczając Wat Phra Kaew, trafiamy na teren
środkowego dziedzińca. Po lewej stronie widoczny jest
pałac Phra Thinang Boromphiman, zbudowany na zamówienie króla Ramy V. W jego architekturze widać wpływy europejskie; wnętrze nie jest niestety udostępnione dla turystów.
Kolejna grupa budynków pałacowych, nazywana
Phra Maha Monthien, stanowiąca niegdyś główne pomieszczenia mieszkalne dla tajskich królów, mieści w swoich wnętrzach sale audiencyjne. W zewnętrznej
hali Amarin Winichai Mahaisun odbywa się większość oficjalnych spotkań z udziałem króla oraz celebrowane są ważne państwowe uroczystości. Podziwiać tutaj można dwa masywne, pozłacane trony.
Znajdująca się za nią
hala Paisal Taksin jest miejscem mniej formalnym, które służyło monarchom do odpoczynku oraz podejmowania mniej zacnych gości. Tutaj odbyła się koronacja króla Ramy III i od tej pory tradycją stało się wręczanie w tym miejscu królewskim następcom ocjalnych zaproszeń na ceremonię koronacyjną. Na tyłach kompleksu Phra Maha Monthien zlokalizowana jest
hala Chakrapat Phiman. Pełniła ona funkcje mieszkalne dla trzech pierwszych królów z dynastii Chakri i zwyczajem jest spędzanie tutaj pierwszej królewskiej nocy tuż po koronacji.
Kolejną ważną budowlą na terenie środkowego dziedzińca jest
hala Chakri Maha Prasat. Jej ciekawa architektura, która stanowi połączenie stylów europejskich oraz tajskich, jest wynikiem sporu, jaki wyniknął między królem Ramą V a innymi członkami jego dworu. Nie potrali oni pogodzić swoich wizji na temat stylu nowej hali, w wyniku czego powstał europejski budynek z typowo tajskim dachem, nazywany potocznie „cudzoziemcem w tajskiej czapce”. Odwiedzający mogą tu obejrzeć historyczną kolekcję broni.
Ostatnim ważnym budynkiem w tej części kompleksu jest
hala koronacyjna Dusit Maha Prasat. To jedna z bardziej dystyngowanych konstrukcji Wielkiego Pałacu, powstała pod koniec XVIII w. z polecenia władcy Ramy I. Znajdujące się tutaj tron oraz łoże zdobione są masą perłową. Wnętrze hali koronacyjnej służyło też do wystawiania zwłok zmarłych władców oraz członków królewskiego rodu.
Budynki znajdujące się w południowej części kompleksu pałacowego są całkowicie wyłączone z publicznych odwiedzin. W drodze powrotnej z hali koronacyjnej w kierunku wyjścia warto wstąpić do
Muzeum Szmaragdowego Buddy, gdzie eksponatami są choćby dawne kostiumy świętej rzeźby. Jest to zwykle ostatni budynek na tutejszej trasie zwiedzania.
Odwiedziny na terenie kompleksu warto zaplanować na powszedni dni tygodnia, gdyż w weekendy dostęp do wybranych budynków może być ograniczony. Wymagany będzie odpowiedni strój, warto też zabrać ze sobą dużą butelkę wody i pojawić się na miejscu jak najwcześniej rano, przed masowym najazdem grup zorganizowanych.
***
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra