Religioznawstwo
Zagadnienia Religijne
Europa Pogańska
Azja
Hinduizm i odłamy
Judaizm i odłamy
Chrześcijaństwo i odłamy
Islam i odłamy
Afryka
Ameryka
Australia i Oceania

- Bliski Wschód - Religia Kanaanu

Adad Adad
Religia Kanaanu
Przez tysiące lat ludy zamieszkujące równiny Syrii i Arabii odbywały nieustanne migracje. Przed 3000 r.p.n.e., w okresie zwanym Epoką Wczesnego Brązu, pojawiła się w Palestynie ludność mówiąca językiem semickim. Około 2200 r.p.n.e. najazdy Amorytów pociągnęły za sobą nowe przemiany struktur społeczno-kulturowych; sytuacja powtórzy się z chwilą nadejścia Izraelitów u schyłku drugiego tysiąclecia.

Na wybrzeżu Morza Śródziemnego kulty agrarne mieszały się z niebiańskimi panteonami koczowniczych ludów pasterskich. Poza sanktuariami i posążkami znalezionymi podczas archeologicznych wykopalisk, nasze źródła dotyczące religijnych tradycji tych ludów przez długi czas ograniczały się do fragmentarycznych i utrzymanych w bardzo polemicznym tonie informacji zawartych w Starym Testamencie, do tabliczek z pismem klinowym z Mari i Tell el-Amarna oraz do paru fragmentów z dzieł autorów hellenistycznych i rzymskich. W 1929 r. znaleziska w Ras Szamra wydobyły na światło dzienne dawne miasto Ugaryt, przedstawiające cywilizację kananejską u schyłku Epoki Wczesnego Brązu (ok. 1365-1175 p.n.e.).

Leżący na wybrzeżu Syrii port Ugaryt istniał od początków drugiego tysiąclecia. Ok. 1350 r, p.n.e. pojawiło się pismo klinowe: pisano odciskając rylec trzcinowy na miękkich tabliczkach glinianych. Zanim najazd ludów morskich ok. 1175 r. p.n.e. zniszczył tę cywilizację, uwieczniono w ten sposób wiele tekstów. Zawierały one inskrypcje wotywne, czary, modlitwy, spisy bóstw, a przede wszystkim dawne mity; nie wiadomo, ile liczą one lat.

Na szczycie ugaryckiego panteonu stoi bóg El, stwórca świata i ojciec bogów, transcendentny i życzliwy, ale daleki i bezradny w sprawach ludzkich, którymi kieruje nielitościwy Baal, syn Dagana, bóg burzy, przypominający mezopotamskiego boga Adada. El El z Gebel el-Arak Skrybowie i tradycja ludowa uznaje więcej niż jednego Ela i Baala, ich imiona oznaczają zresztą "boga” i "pana” w sensie gatunkowym. Niektórzy z nich różnili się prawdopodobnie miejscem kultu, inni szczególnymi atrybutami, jakie im przypisywano. Baal to Potężny, Władca, Dosiadający Chmury, Książę, Pan Ziemi. W mitycznych tekstach jego wrogami są Jamm ("Morze”), złowieszcze potwory oraz Mot ("Śmierć”), który przejściowo odnosi nad nim zwycięstwo.

Małżonką Ela jest bogini-królowa Aszera, mająca atrybuty morskie. Bardziej aktywna jest Anat, siostra lub małżonka Baala, potężna bogini miłości i wojny, czasem wyobrażana na stojąco na grzbiecie lwa. Połączone w postaci Asztarte dwie boginie przeobrażą się później w syryjskie bóstwo Atargatis, którego morskie atrybuty i kult płodności przetrwają aż do początków chrześcijaństwa. Wśród ugaryckich bogów jest jeszcze między innymi Ars wa-Szamem (Ziemia-i-Niebo); bóg i bogini lunami, kilka córek bogów: gwiazda poranna i wieczorna (Wenus), kowal Koszar, zły Rahab oraz różne bóstwa przejęte z innych kultur. Przodkowie, a zwłaszcza należący do królewskiego rodu, byli deifikowani i stawali się przedmiotem kultu, równorzędnie z całą plejadą pomniejszych bóstw, nie mających własnych imion.

Kult kananejski, jaki można odtworzyć na podstawie metalowych i ceramicznych posążków, koncentrował się na dwóch parach bogów: El i Aszera, władców tamtego świata, oraz Baal i Anat, panujących na tym świecie. W każdym razie w mieście Ugaryt znajdowały się świątynie Baala i Dagana, a Baal Baal prawdopodobnie także i innych bóstw. Po wielkich świątyniach, posiadających własne stada oraz składy oliwy i wina, pozostało więcej śladów, niż po małych sanktuariach kultów ludowych. Król i królowa przewodniczyli kultowi państwowemu i aktywnie uczestniczyli w obrzędach, świętach i modlitwach, aby zapewnić miastu opiekę bogów. Kapłani ikhnym, co odpowiada hebrajskiemu kohanim) i urzędnicy kultu zwani qdshm, sprawowali pieczę nad świątyniami i ceremoniami związanymi z kultem, które obejmowały składanie ofiar, oczyszczenia i względy okazywane posągowi bóstwa. Inni specjaliści zajmowali się kultem zmarłych, którego główny moment stanowiła ceremonia orgiastyczna. Pogrzebowi towarzyszyła uczta, mająca uspokoić zmarłych. Niektórzy kapłani głosili przepowiednie: wprawiali się na glinianych modelach wątroby, takich jak te znalezione w Mari, w Mezopotamii. Zwyczajni ludzie uciekali się prawdopodobnie do magii i do inwokacji przebłagalnych.

Mitologia ugarycka pełna jest opisów walk między Elem i Baalem o władzę oraz walk Baala z przeciwnikami. Jednym z najbardziej znanych spośród tych konfliktów jest walka Baala z bóstwem morskim Jammem, przedstawianym raz jako istota ludzka, to znów jako morski potwór. Namówiony przez swego ojca Ela, Jamm szykuje się do zrzucenia Baala z tronu, ale Baal z pomocą magicznej broni sporządzonej przez boskiego kowala, Koszara, odnosi w końcu zwycięstwo. Walka przypomina oczywiście klęskę potwora morskiego Tiamata, zwyciężonego przez mezopotamskiego boga Marduka, według czwartej tabliczki babilońskiej Księgi Rodzaju, Enuma elisz, a także zwycięstwo Jahwe nad morzem w niektórych Psalmach i w Księdze Hioba (26, 12-13). Kiedy bogini Anat okazuje swą potęgę w walce, Baal proponuje jej pokój i, podobnie jak w Enuma elisz, wyjawia swe pragnienie otrzymania świątyni, w której oddawano by mu cześć. Anat uzyskuje pozwolenia Ela i dla Baala zostaje zbudowana wielka świątynia.

W innej walce Baal staje przeciwko Motowi Śmierci, drugiemu rywalowi wywodzącemu się od Ela. W schemacie natury panowanie Baala wiąże się z płodnością i obfitością, zaś panowanie śmierci oznacza suszę i głód. Po wymianie wysłanników, którzy odwiedzają Mota w jego siedzibie z błota i odpadków, Baal godzi się zejść do podziemnego świata, w otoczeniu orszaku deszczu, wiatru i chmur. Opowiadanie zawiera w tym miejscu lukę. Kiedy następuje dalszy jego ciąg, Baal nie żyje, co wywołuje smutek Ela i Anat, gdyż żaden z synów Ela nie jest zdolny zasiąść na jego tronie. Pochowawszy Baala Anat spotyka Mota i dosłownie obraca go w perzynę: tnie na kawałki, rozciera, opala nad ogniem i miele, po czym rozrzuca po polach, żeby zjadły go ptaki. Niejasne jest powiązanie między tymi epizodami, ale Aszera Aszera po poćwiartowaniu Mota El marzy, że Baal i pomyślność powrócą do kraju - i rzeczywiście tak się dzieje. Także i Mot powraca do życia, ale siedem lat później Baal odniesie nad nim rozstrzygające zwycięstwo, które przywróci mu panowanie na całą wieczność.

Teksty ugaryckie zawierają także opowieści o Kirta i Aqhat. Obydwa zaczynają się od epizodu o sprawiedliwym królu dotkniętym bezpłodnością; motyw ten zostanie podjęty w Starym Testamencie. Bogowie kładą kres ich strapieniu, ale odtąd mieszają się w ludzkie losy. Anat decyduje o śmierci Aqhata, upragnionego syna, kiedy ten znieważają i odmawia jej swego magicznego łuku. Kirta zyskuje w walce żonę, ale zapomina o obietnicy danej Aszerze i zapada na chorobę. Później jeden z jego synów oskarży go o niesprawiedliwość w sprawowaniu rządów.

Pomimo wielu luk w tekstach, literatura ta pozwala nam spojrzeć na historyczny, mitologiczny i religijny świat, w który wejdą Izraelici i którego odbicie przekażą kulturze Zachodu.


Źródło: M. Eliade, P. Couliano, Słownik Religii, Warszawa 1994.


Data utworzenia: 25/02/2013 @ 22:55
Ostatnie zmiany: 13/11/2013 @ 10:59
Kategoria : - Bliski Wschód
Strona czytana 2511 razy


Wersja do druku Wersja do druku

 

Komentarze

Nikt jeszcze nie komentował tego artykułu.
Bądź pierwszy!

 
Trzecie Oczko
LITERA-NA S-1987-11.jpgzy-co-etru.jpgwprowadzenie-d-filozofii.jpgza-bi.jpgtyloch.jpgseks-ar.jpgwinniczuk.jpgmur_separacji_2.jpgczy-przed-wielkim-w.jpgjazy-sw-ik.jpgbuzek-historia.jpgsk-po.jpgpelka-sladami.jpggnilka-koran-i-ch.jpghistorie-nie-st.jpgprzyp.jpgstomma-zycie.jpgjerozolima.jpgzagin-cyw.jpgjasp-au.jpgkos-ks.jpgpo-mu-ko.pnghis-kos=danielou.jpgz-ufnoscia-wp.jpghistoria-indii.jpgk-p-p.jpgflis-chrzescijanstwo-i-europa.jpgALCHEMIA-KULTURY.jpgG-Hetyci.jpgReligie-swiata.jpgcarcopino.jpg4746_big.jpgmezopotamia.jpgswiat-tr-ar.jpgKrotkie wprowadzenie w zen.jpgwenus-e-l.jpgcerny-rel.jpgdogmat-ch.jpgcezar-170.jpgelementarne.jpgjoannici-hes.jpgbzzol.jpgreli-kult2.jpgwiek-rewolucji-seksualnej.jpgkrolestwo.jpggrant.jpgetyka-m-s.jpgabc-ST.jpgzl-ga-fr.jpgbod-i-kobieta.jpgrel-rze-r-zielinski.jpgwolski2.jpgLeroi-Gourhan - Religie prehistoryczne.jpghistoria-b.jpgplaton-timajos.jpgpawi-t.jpgIlustro-historia-s.jpge-d-i-c.jpgonfray.jpgnie-w-za-i-h.jpgmitologia-s-italii-krawczuk.jpghymny-r-michalski.jpgwprow-do-et-rel.jpgcyk baala.jpgcav-pis-nie.jpgfajdros-p.jpg
Rel-Club
Sonda
Czy jest Bóg?
 
Tak
Nie
Nie wiem
Jest kilku
Ja jestem Bogiem
Ta sonda jest bez sensu:)
Prosze zmienić sondę!
Wyniki
Szukaj



Artykuły

Zamknij - Japonia

Zamknij BAHAIZM

Zamknij BUDDYZM - Lamaizm

Zamknij BUDDYZM - Polska

Zamknij BUDDYZM - Zen

Zamknij JUDAIZM - Mistyka

Zamknij NOWE RELIGIE

Zamknij NOWE RELIGIE - Artykuły Przekrojowe

Zamknij NOWE RELIGIE - Wprowadzenie

Zamknij POLSKA POGAŃSKA

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Archeologia

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Bałtowie

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Manicheizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Konfucjanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Satanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Sintoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Taoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Zaratustrianizm

-

Zamknij EUROPA I AZJA _ _ JAZYDYZM* <<==

Nasi Wierni

 2658559 odwiedzający

 38 odwiedzających online