Religioznawstwo
Zagadnienia Religijne
Europa Pogańska
Azja
Hinduizm i odłamy
Judaizm i odłamy
Chrześcijaństwo i odłamy
Islam i odłamy
Afryka
Ameryka
Australia i Oceania

Religia a etnografia - Stary rok

Batem i rusznicą wygonić stary rok

Noworoczne bale i hulanki nie mają w Polsce zbyt długiej tradycji. Jeszcze w XIX wieku należały do rzadkości. Nasi pradziadowie zwykli byli witać Nowy Rok w domowym zaciszu. W sylwestrowy wieczór rodzina, przyjaciele i sąsiedzi zbierali się, by składać sobie życzenia. Gdy wybiła północ, wyganiali stary rok trzaskając z bicza i strzelając z rusznicy. Bale urządzano głównie w miastach i to w najbogatszych domach. Znacznie starsze są natomiast są zwyczaje ludowe, np. cudaki, draby i dziady noworoczne.

Przypominają one nieco wigilię Bożego Narodzenia, ale w przeddzień Nowego Roku nie zachowywano postu i raczono się różnymi mięsnymi przysmakami. Wiele obrzędów wiązało się z jedzeniem. W wiejskich domach pieczono całe stosy małych chlebków i bułeczek, zwanych bochniaczkami lub szczodrakami. Obdzielano nimi domowników - na zdrowie i pomyślność oraz bydło w oborze - żeby się dobrze chowało. Był to również dar, zwyczajowy gościniec, przeznaczany dla sąsiadów i kolędników, których spodziewano się nazajutrz, a więc w dniu Nowego Roku.

NOWE LATKA NA SZCZĘŚCIE

Najciekawsze pieczywo noworoczne przygotowywali mieszkańcy Kurpiowszczyzny, Podlasia oraz części Warmii i Mazur. W wigilię Nowego Roku pieczono tam tzw. nowe latka. Były to kręgi z ciasta, do których przylepiano figurki zwierząt, a w samym środku umieszczano figurkę ludzką, wyobrażającą gospodarza, gospodynię z niemowlęciem na ręku, pasterza lub myśliwego. "Nowe latka" wieszano w domu, aby zapewniały szczęście i pomyślność w nowym roku.

Na Pomorzu późnym wieczorem lub w dzień Nowego Roku obwiązywano słomą drzewka owocowe i wtykano w nie krzyżyki z ciasta - na urodzaj.

W domach szlacheckich o północy wznoszono noworoczny toast, ale nie - jak dzisiaj - szampanem, tylko popularnym wówczas węgrzynem, czyli węgierskim tokajem.

MAGICZNY WIECZÓR ŻYCZEŃ I WRÓŻB

Jak pisał Zygmunt Gloger w "Encyklopedii Staropolskiej", wieczór sylwestrowy, podobnie jak andrzejkowy, był świętem magii. Panny na wydaniu wróżyły sobie miłość i małżeństwo, wylewając wosk do wody. Inną wróżbą było rzucanie buta za siebie. Jeśli spadł noskiem do drzwi znaczyło to, że panna wyjdzie za mąż w najbliższym roku.

W dzień Nowego Roku i w najbliższe następujące po nim dni składano sobie życzenia. Dawano też podarunki noworoczne, zwane "kolędami". Zwyczaj obdarowywania bliskich na Nowy Rok wygasł w Polsce na początku XIX w.

W dzień Nowego Roku wróżono, jaka będzie pogoda i urodzaj. Gdy dzień 1 stycznia był mroźny i jasny uważano, że jest to wróżba pomyślna, zapowiadająca przyszłe obfite plony. Wróżby te często ujmowane były w przysłowia, np. "Jak Nowy Rok jasny i chłodny, cały roczek pogodny i płodny", "Gdy w styczniu ciepło na dworze, pustki będą w komorze".

Istniał niegdyś przesąd, że pierwszą osobą wchodzącą do domu w Nowy Rok powinien być mężczyzna. Jeśli jako pierwsza przestępowała próg niewiasta, wróżyło to kłótnie, kłopoty i swary przez cały rok.

CUDAKI, DRABY I DZIADY NOWOROCZNE

W Nowy Rok, tak jak w całym okresie świątecznym, chodzili po domach grając i śpiewając cudacznie poprzebierani kolędnicy.

Na ziemi Sądeckiej i Rzeszowskiej w dniu Nowego Roku (i tylko w tym dniu) przychodziły z życzeniami "draby" - czyli starsi chłopcy i młodzi mężczyźni w słomianych strojach. Podkradali jedzenie i płatali różne figle, np. zatykali kominy starymi szmatami lub wypuszczali bydło z obory. Wszystko uchodziło im bezkarnie, ponieważ wierzono, że "gdzie drab w domu, szczęście w domu będzie, krowa się ocieli, dziewka za mąż wyjdzie".

Podobne zwyczaje, jak pisze Barbara Ogrodowska w "Polskich obrzędach i zwyczajach dorocznych", zachowały się do dziś w południowej Polsce, zwłaszcza w okolicach Żywca, Koniakowa i Gorlic. W Nowy Rok od samego rana (a czasami już w noc sylwestrową) chodzą tam "dziady noworoczne", barwni przebierańcy - czerwone i czarne diabły, śmierć, dziad i baba, sznurkarz zwany moczidulą, kominiarz, doktor, Żyd. Wszyscy biegają po wsi, zaczepiają przechodniów i próbują wciągnąć ich do wspólnej zabawy.

Wielkie bale sylwestrowe rozpowszechniły się w Polsce dopiero po drugiej wojnie światowej. Huczne zabawy, fontanny szampana, petardy i sztuczne ognie stały się dziś nieodłącznymi elementami sylwestrowego szaleństwa. Choć wygląda to inaczej niż przed laty, tak samo jak nasi przodkowie z niepokojem, ale też radością i nadzieją przekraczamy granicę starego i nowego roku.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Łucyk - 2006


Data utworzenia: 04/01/2008 @ 06:05
Ostatnie zmiany: 17/03/2018 @ 19:07
Kategoria : Religia a etnografia
Strona czytana 5291 razy


Wersja do druku Wersja do druku

 

Komentarze

Nikt jeszcze nie komentował tego artykułu.
Bądź pierwszy!

 
Trzecie Oczko
bibliografia_cz2/tajemnice-biblii.jpgbibliografia_cz1/kud-hinduizm.jpghistorya powszechna kosciola.jpghistoria-koloru.jpgbibliografia_cz3/Petoia-wampiry.jpegbibliografia_cz2/fedon2x.jpgbibliografia_cz1/Monologion Proslogion.jpgdzieje-dawnych_turkow.jpgLITERA-NA-SW-12-1987.jpgpseudonauka-i-p.jpgbibliografia_cz2/Mot-na-czarownice.jpgbibliografia_cz2/Nowodworski-Encyklopedia_koscielna.jpegbibliografia_cz2/okultyzm-magia-wrozby.jpgbibliografia_cz2/1001-rzeczy-o-biblii.jpgbibliografia_cz3/twardecki.jpgbibliografia_cz1/484.jpgzorian-dolega-chodakowski3.gifbibliografia_cz1/eliade-sacrum-mit-historia.jpgbibliografia_cz1/starozytna-palestyna.gifSilnicki-Sobory powszechne a Polska.jpgbibliografia_cz3/grant-dz-izraela.jpgswiat-fenicjan.jpgbibliografia_cz1/N-dziedzictwo-goliata.jpgbibliografia_cz3/tragedia-narodu.jpgbibliografia_cz2/boas-umysl-cz-pierwotnego.jpgsladami-klatwy.jpgency-pow-1976.jpgNorbu - Krysztal.jpgNiwinski-bostwa-kulty.jpgmajowie-gall.jpgi-znowu-zapial-kur.jpgmoralnosc-mozgu.jpgbibliografia_cz3/poczet-pap-jwk.jpgbibliografia_cz1/tho-bib.JPGbibliografia_cz1/d-r-ko-pi.JPGbibliografia_cz1/w-kregu-swiatowida.jpgbibliografia_cz3/stomma-slonce.jpgbibliografia_cz3/rod-argeadow.jpgbibliografia_cz1/liverani-nie-tylko-b.pngbibliografia_cz2/prawoslawie-k.jpgbibliografia_cz3/joga-swie.jpgbibliografia_cz2/ksiega-tura.jpgbibliografia_cz1/skrok-na-tropach.jpgbibliografia_cz1/30-wyznan.jpgbibliografia_cz3/voodoo.jpgreligie-w-p.jpgbibliografia_cz3/zarys dziejow-r.jpgbibliografia_cz3/buddyzm-b-p-l-a.jpgreligie-uniwersalistyczne.jpgbibliografia_cz2/5-wielkich-religii-swiata.jpgbibliografia_cz1/mejor-buddyzm.jpgbibliografia_cz3/tokarczyk-4-j-a.jpgbibliografia_cz2/mitologia-sta-egiptu.jpgbibliografia_cz1/dialog-kultur-cywi-i-rel.jpgbibliografia_cz3/teksty-piramid.jpgbibliografia_cz1/cha-kos.JPGbibliografia_cz3/chrzescijanstwo-przyszlosci.jpgbibliografia_cz2/borkowski-socjologia.pngbibliografia_cz1/kow-w-ch.JPGbibliografia_cz1/kultura-wiekow-srednich.jpgreligia-ludow-pierwotnych.jpgbibliografia_cz3/zloty-przewodnik-p-r-halu.jpgbibliografia_cz1/pluzanski-7sensacji-w-n.jpgbibliografia_cz2/wojcik-historia-p-XVII.jpgbibliografia_cz3/Religie Aryow W.jpegbibliografia_cz3/Norbu - Krysztal.jpgbibliografia_cz1/religie-slowian-sz.jpgbibliografia_cz1/szczepanowicz-ziemia-swieta.jpgbibliografia_cz2/pokarm-bogow.jpegbibliografia_cz1/ksiega-ukryta-wb.jpgzdybicka.jpgbibliografia_cz1/religie-chin.jpgbibliografia_cz3/legowicz-zarys.jpgbibliografia_cz3/gibbon-zmierzch.jpgbibliografia_cz3/houria-historia-ar.jpgbibliografia_cz3/swiat-symb-chrzesc.jpgharding-r-s.jpgbibliografia_cz3/sladami-amuletu.jpgbibliografia_cz3/hist-kos.jpgbibliografia_cz1/levy-Bruhl-czynnosci-umyslowe.jpghis-iranu.jpgbibliografia_cz2/michalowski-n-t-piramidy.jpgbibliografia_cz3/wilson-o-naturze.jpgslownik religii.jpghistoria-z.jpgbibliografia_cz3/bez-ograniczen.pnghistoria-holandii-b.jpgbibliografia_cz3/biblia2.jpgbibliografia_cz1/har-klu.JPGbibliografia_cz3/dionizos-kere.jpgbibliografia_cz3/rytualy-dawne-i-w.jpgbibliografia_cz2/stu-mat-2005.jpgbhagawad-piesn-pana.pngbibliografia_cz3/zycie-cwa.bmpbibliografia_cz2/Paul-Herrmann.jpgskrzypekoswiecenie-fr.jpgbibliografia_cz3/kanert-buddyzm.jpgbibliografia_cz1/judaizm.jpgbibliografia_cz3/religie-w-a-poludniowej.PNGhis-g.jpgbibliografia_cz3/FitzGerald - Chiny.jpgbibliografia_cz2/bog-einsteina.jpgbibliografia_cz1/gardner-potomkowie.jpgw-kregu-upiorow.jpgbibliografia_cz3/rel-sw-rzymskiego.jpgbibliografia_cz2/mitologia-korei2.jpgbibliografia_cz3/historia-grzechu.jpgbibliografia_cz2/freud-czlowiek.jpgbibliografia_cz1/z-ch-an.JPGbibliografia_cz3/h-kk.jpgstarzy-nowi-bo-japonii.jpgbibliografia_cz1/historia-cudow.jpgjudaizm-solomon.jpgbibliografia_cz2/margul-jak-umier.jpgbibliografia_cz1/wilson.jpgbibliografia_cz2/zary-ency-rel.jpgDrozdowicz-G-nurty-now-f-franc.jpgbibliografia_cz2/dumezil.jpgbibliografia_cz3/antropologia-b-tylor.jpggrecja_niepodlegla.jpgbibliografia_cz2/slow-sy.jpgbibliografia_cz1/dz-ze-za.jpgbiblia=aramejska.jpegbibliografia_cz3/jezus-i-samarytanka.jpgbibliografia_cz2/bloch-etruskowie.jpgparandowski-mitologia.jpgkoran.jpgbibliografia_cz2/krawiec-seksualnosc.jpgmahometanizm=g.jpgpolemicznie-wipszycka.gifbibliografia_cz2/w-kregu-religii.jpgcairns-e2.bmpbibliografia_cz2/his-s.bmpbibliografia_cz3/ksiega-rzeczy-dziwnych-1.jpgbibliografia_cz3/budda.jpghistoria-wierzen-i-idei-religijnych.jpgwprowadzenie-dr.jpgbibliografia_cz1/tro-pie.JPGbibliografia_cz2/Historia-piekna-eco.jpgbibliografia_cz1/sim-cyw.JPGhistoria-duchowosci-chrzes.jpgdanecki.jpgbibliografia_cz2/Szamanizm-Andrzej-Szyjewski.jpgbibliografia_cz1/zycie-cawrhorne.jpgreligia-encyklopedia-pwn5.jpgbibliografia_cz1/d-r-zycie.JPGbibliografia_cz2/POA2.bmpbibliografia_cz1/gni-pie.JPGpaleografia-lacinska-1951.jpeghughes-rzym.jpgbibliografia_cz3/mitologia-cel.jpgbibliografia_cz3/messadie-diabel.jpgbibliografia_cz3/tajne-stowarzyszenia.jpgochrzczeni-w-duchu.jpgbibliografia_cz1/wip-kos.JPGbibliografia_cz2/Sredniowieczne-herezje-Malcolm-Lambert.jpgbibliografia_cz1/girard-sacrum-i-p.jpgbibliografia_cz2/Piecioksiag-v.jpgbibliografia_cz1/dramat-i-kult.jpgbibliografia_cz2/Magia-w-Sredniowieczu_Richard-Kieckhefer.jpgbibliografia_cz2/mitologia-mezopotamii.jpgbibliografia_cz2/mitologia-cz-afryki.jpgre-afryki.jpgbibliografia_cz3/do-ziemi-swietej.jpgbibliografia_cz2/encyklopedia-kat-1.jpgbibliografia_cz2/Ksiega-Rodz-interlinearna.jpgbibliografia_cz1/atlas-miejsc-biblijnych.jpgrzecz-z-od.gifbibliografia_cz1/mus-ant.JPGbibliografia_cz2/gilgamesz.jpgbibliografia_cz2/krawczuk-s-do-starozytnosci.jpgbibliografia_cz1/swiety-baldachim.JPGbibliografia_cz1/hellenizm-a-j.jpgswietowanie-doroczne-pl.jpgbibliografia_cz3/Hetyci-klingel.pngbibliografia_cz2/mitologia-sta-grecji.jpgbibliografia_cz2/tradycje-tolerancji.jpgbibliografia_cz1/religie-bw.jpgbibliografia_cz2/homo-ludens-h.jpgbibliografia_cz3/schylek-sr-eu.jpgbibliografia_cz2/zarys-dziejow.jpgbibliografia_cz1/zapomniany-s-s.jpgbibliografia_cz1/swiderkowna-rozmowy-o-bib-nt.jpgbibliografia_cz3/religie-s-b-wschodu.jpgsztuka-indonezji.jpgbibliografia_cz3/alpatow-2.jpgbibliografia_cz1/papiez.jpgbibliografia_cz2/Wandalowie-i-ich-afrykanskie-panstwo-Strzelczyk.jpgbibliografia_cz1/graves-mity-heb.jpgbibliografia_cz1/sarmaci-sulimirski.jpgbibliografia_cz2/popko-huryci.jpgstarozytny-egipt=w.jpgbibliografia_cz1/his-chrzex-p-johnson.jpgbibliografia_cz1/po-sztuki_chrzescijanskiej.jpgbohater-o-1000t.jpgbibliografia_cz2/sandauer.jpgRamadan-Sladami-Proroka.jpgbibliografia_cz1/his-filo-tat.pngbibliografia_cz3/kramer-smierc.jpgbibliografia_cz2/obrzedy-rytualy.jpgbibliografia_cz1/kosidowski-opowiesci-bib.jpgbibliografia_cz2/mitologia-indyjska.jpgazja-pacyfik13.jpgbibliografia_cz3/historia-p.jpggnoza-q.jpgmeksykanskie-abc.jpgbibliografia_cz2/klatwa-eng.jpgaztekowie.gifbibliografia_cz3/ile-lat-ma-wsz.jpgbibliografia_cz1/al-ar-pal.JPGbibliografia_cz1/historia-gotow.jpgbibliografia_cz3/Minois-kosciol-i-n.jpgbibliografia_cz3/jezus-i-biel.jpgbibliografia_cz2/mitologia-arabow.jpgbibliografia_cz2/sladami-etruskow.jpgbibliografia_cz3/judaizm-u-poczatkow.jpgbibliografia_cz3/Angelo Scarabel.jpgbibliografia_cz3/dennett-odczarowanie.jpgbibliografia_cz1/historia-seksu.jpgbibliografia_cz1/keller-katolicyzm.jpgbibliografia_cz1/zycie-codzienne-prusow2.jpgbibliografia_cz2/epos-Chassang.jpgbibliografia_cz2/polska-piastow.jpgbibliografia_cz2/mitologia-slowian-gi.jpgbibliografia_cz1/historia-biblii.jpgatlantyda-zajdler.jpgbibliografia_cz3/hubert-mauss.jpgi-historia-powszechna-b.jpgbibliografia_cz2/groby-b-u.jpgateizm=nowicki.jpgbibliografia_cz3/his-niem.jpgbibliografia_cz1/poniatowski-wstep.jpgbibliografia_cz2/historia-polski-sz.jpgbibliografia_cz1/zycie-co-g-merowingow.jpgseptymiusz-sewer-k.jpghermiasz.jpgzycie-codzienne-galii.jpgbibliografia_cz2/historia-powszechna-sredniowiecze.jpgfahry-piramidy.jpgbibliografia_cz1/komentarz-his-kul-do-biblii-h.jpgbibliografia_cz2/kuncewicz-piotr-antyk.jpgbibliografia_cz1/historia-hiszpanii.jpgupadek2.jpgbibliografia_cz2/tyloch-rekopisy.jpgbibliografia_cz3/azja-i-afryka.jpgbibliografia_cz3/religia-en.jpgbibliografia_cz1/po-arch_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz1/tajemnice-krety.jpgbibliografia_cz3/konstantyn-w-krawczuk.jpgbibliografia_cz1/b-religia-staro-egiptu.jpgaztekowie-narod-wybrany-p-s.jpegbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-1.gifbibliografia_cz2/malinowski-mit.jpgrouss-bog-zla.jpgdakowie-HD.jpgbibliografia_cz1/f-mity-grekow-i-rzymian.jpgbibliografia_cz1/tresc-wierzen-r.jpgbibliografia_cz1/socjo-reli.jpgbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-2.gifbibliografia_cz3/religie-aaaaio.jpgbibliografia_cz2/papiestwo.jpgbibliografia_cz1/euz-his.JPGbibliografia_cz1/homerski-wstep-ogolny-do-pisma-swietego.jpgbibliografia_cz1/archeologia_biblijna.jpgbibliografia_cz1/Ludzie-bogowie-i-przybysze-z-kosmosu-Stoczkowski.jpgbibliografia_cz3/50-najwiekszych-k.jpgbibliografia_cz2/mitologia-lu-syberii.jpgbibliografia_cz3/kobieta-w-czasach.jpgHistoria medycyny-1988.jpgbibliografia_cz1/miedzy-s-a-n-testament.jpgbibliografia_cz1/starozytnosc-bajeczna.jpgbibliografia_cz3/peck-w-poszukiwaniu.jpgzrozumiec_araba.jpgbibliografia_cz2/donini.jpgbibliografia_cz2/levi-strauss-totemizm.jpgbibliografia_cz2/kosidowski-rumaki.jpgbibliografia_cz3/renan.jpgbibliografia_cz3/haasler-tajne-sprawy-papiezy.jpgpettazzoni.jpgbibliografia_cz3/mity-green.jpgbibliografia_cz3/historia-chin.jpgbibliografia_cz2/Nowy-Testament-H.jpglocke.jpgbibliografia_cz2/1001-o-bogu.jpgbibliografia_cz3/kierul-newton.jpgholownia-kos-d-s-z.jpgbibliografia_cz3/religie-sw-ency.jpgbibliografia_cz3/kataryzm.jpg3-Rosja.jpgzycie-se-ksiezy.pngteodoret.jpgbibliografia_cz3/boilton.JPG
Rel-Club
Sonda
Czy jest Bóg?
 
Tak
Nie
Nie wiem
Jest kilku
Ja jestem Bogiem
Ta sonda jest bez sensu:)
Prosze zmienić sondę!
Wyniki
Szukaj



Artykuły

Zamknij - Japonia

Zamknij BUDDYZM - Lamaizm

Zamknij BUDDYZM - Polska

Zamknij BUDDYZM - Zen

Zamknij JUDAIZM - Mistyka

Zamknij NOWE RELIGIE

Zamknij NOWE RELIGIE - Artykuły Przekrojowe

Zamknij NOWE RELIGIE - Wprowadzenie

Zamknij POLSKA POGAŃSKA

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Archeologia

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Bałtowie

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Manicheizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Konfucjanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Satanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Sintoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Taoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Zaratustrianizm

-

Zamknij EUROPA I AZJA _ _ JAZYDYZM* <<==

Nasi Wierni

 4467972 odwiedzający

 35 odwiedzających online