Arati (lub Aarti) to hinduski rytuał ofiarowania światła, który symbolizuje rozproszenie niewiedzy i oświecenie. To podstawowy i uniwersalny element kultu w niemal każdej świątyni hinduistycznej na świecie. Arati to także pieśń (hymn religijny), którą się śpiewa podczas rytuału. Słowo
arati (ang.
arti, niem.
aarti, zapis w dewangari आरति,) pochodzi z sanskryckiego
aaratrika (आरात्रिक), oznaczające coś, co rozprasza ciemność.
Arati odprawia się w wielu miejscach publicznych i prywatnych, oczywiście najczęściej w świątyniach, ale także nad brzegami rzek, na wielkich festiwalach religijnych, prywatnie w domach, na ślubach, podczas nadawania dzieciom imion, przy zakupie nowego domu, przy otwarciu nowego biznesy i przy wielu innych okazjach.
Ceremonia
Waranasi ceremonia Aarti W większości świątyń (
mandir) odprawia się arati przynajmniej dwa razy dziennie – rano o wschodzie słońca (Mangala Arati) na powitanie bóstwa i wieczorem o zachodzie słońca (Sandhya Arati) przed jego "snem". W wielkich świątyniach towarzyszy temu ogłuszający dźwięk bębnów, wielkich dzwonów i setki zapalonych lamp.
Mangala Arati odbywa się zazwyczaj we wczesnych godzinach porannych, najczęściej między 3:00 a 5:30, w czasie zwanym Brahma-muhurta (ok. 1,5 godziny przed wschodem słońca). Dokładna godzina zależy od konkretnej świątyni i pory roku. Mangala Arati trwa zazwyczaj 20–30 minut. Jest to rytuał „budzenia” bóstwa. Atmosfera jest spokojna, pełna powagi i skupienia. Śpiewy są często wolniejsze od wieczornych, a liczba wykonywanych czynności mniejsza, ponieważ to dopiero początek dnia.
Rytuał zaczyna się od trzykrotnego zadęcia w muszlę (
shankha). W świątyni robi to kapłan (
pujari). Dźwięk muszli „budzi” energię i ogłasza rozpoczęcie arati. Muszla jest uważana za symbol bogini Lakszmi i boga Wisznu, jest świętym przedmiotem, który leży na ołtarzu na specjalnej podstawce. Stąd bierze ją kapłan a później odkłada na to samo miejsce.
Brahma-muhurta (dosłownie „pora Brahmy” lub „godzina stwórcy”) to w tradycji indyjskiej najświętszy czas w ciągu całego dnia, idealny na modlitwę, medytację i praktykę jogi. Zaczyna się dokładnie 1 godzinę i 36 minut przed wschodem słońca i trwa 48 minut. Zazwyczaj jest to czas między 4:00 a 5:30 rano. O tej porze w atmosferze dominuje Sattwa (czystość i spokój). Umysł jest wtedy naturalnie wyciszony, świeży i wolny od codziennych trosk, co pozwala na najgłębsze skupienie. Otwierają się „kanały komunikacji” między światem ludzkim i boskim. Dlatego właśnie najświętsze ceremonie, jak Mangala Arati, odbywają się właśnie wtedy.
Sandhya Arati (wieczorne ofiarowanie światła) odbywa się zazwyczaj w porze zmierzchu, najczęściej między 18:00 a 19:30. Dokładna godzina zależy od pory roku (zachodu słońca) oraz specyfiki danej świątyni. Rytuał trwa zazwyczaj 45–60 minut (a podczas świąt nawet dłużej). To dziękczynienie za przeżyty dzień.
Bramin grający na shankha Rospoczyna się tak samo jak Mangala Arati, od trzykrotnego zadęcia w muszlę, ale rytuał jest znacznie głośniejszy, bardziej dynamiczny i radośniejszy. Używa się więcej lamp, kadzideł i instrumentów (bębny, talerze).
W miastach takich jak Waranasi wieczorna Ga-nga Aarti to rozbudowany spektakl z wieloma kapłanami, który przyciąga tysiące widzów. Często śpiewa się kilka pieśni z rzędu (np. naj-pierw do Ganeśy, potem do bóstwa głównego, a na koniec hymn uniwersalny). Wieczorem w świątyniach jest znacznie więcej ludzi niż o 4:00 rano, co sprawia, że rytuał błogosławień-stwa ogniem i rozdawania
prasadu (świętego jedzenia) na końcu trwa znacznie dłużej.
Ganga Arati
Najbardziej spektakularne i wzruszające ceremonie Arati, które zapierają dech w piersiach odbywają się nad brzegami Gangesu. Setki kapłanów wykonują tam synchroniczne ruchy wielkimi, płonącymi konstrukcjami, a wierni puszczają na wodę małe łódeczki z kwiatami i lampkami. Te uroczyste ceremonie ofiarowania ognia rzece Ganges, personifikowanej jako bogini Ganga, noszą nazwę Ganga Arati. Rytuał odbywa się codziennie o świcie i o zmierzchu na schodach (ghatach) prowadzących do wody.
W
Waranasi, w stanie Uttar Pradesh, odbywa się „Spektakl Bogów” - najsłynniejsza Ganga Arati na świecie. Grupa młodych braminów w szafranowych szatach wykonuje synchroniczne ruchy ogromnymi, płonącymi piramidami lamp. Towarzyszy temu ogłuszający dźwięk konch, dzwonów i bębnów. Tysiące ludzi na schodach i setki łodzi na rzece. To prawdziwe „uderzenie” mistycyzmu i ognia.
Ganga Arati - Dashashwamedh Ghat - Waranasi (Indie)
„Spektakl Bogów” trwa 45 minut, odbywa się codziennie wieczorem, niezależnie od pogody, przez cały rok (ok. 18:00–19:00), na ghatcie Dashashwamedh, czyli na tle schodów prowadzących do świętej rzeki, a tysiące wiernych oglądają ją z poziomu wody, siedząc na setkach łodzi. Chmury dymu z kadzideł i blask dziesiątek pochodni tworzą mistyczną, wręcz nieziemską atmosferę, która sprawia wrażenie, jakby niebiosa łączyły się z ziemią. W dni świąteczne oraz podczas festiwali (takich jak Dev Deepawali) ceremonia jest jeszcze bardziej rozbudowana i widowiskowa, przyciągając rekordowe tłumy.
Choć wieczorna ceremonia jest najbardziej znana, arati odbywa się także rano (Subah-e-Banaras) o świcie (ok. 5:00–5:30).
W
Haridwarze (jednym z siedmiu najświętszych miast hinduizmu) w stanie Uttarakhand, na północy Indii, w miejscu, gdzie Ganges wypływa z gór na niziny, odbywa się „Złota Rzeka”. Jest tu mniej „teatralnie” niż w Waranasi, a bardziej duchowo i wspólnotowo. Po zakończeniu śpiewów tysiące ludzi jednocześnie puszcza na wodę lampki. Rzeka wygląda wtedy, jakby płynęło w niej płynne złoto.
Ceremonia odbywa się na schodach Har Ki Pauri. Zaczyna się codziennie dokładnie w momencie zachodu słońca. Ponieważ godzina ta zmienia się wraz z porami roku, orientacyjnie zimą jest to ok. 17:30 – 18:00 a latem: ok. 18:30 – 19:30. „Złota Rzeka” trwa zazwyczaj od 30 do 45 minut. Śpiewy i mantry trwają około 15–20 min, towarzyszy im bicia w dzwony, co buduje atmosferę skupienia. W najważniejszym momencie kapłani podnoszą wielkie, wielopoziomowe lampy i zaczynają nimi zataczać kręgi, co trwa około 15 min. To wtedy rzeka „staje się złota” od ognia. Po oficjalnej części wierni przez kolejne kilkanaście minut puszczają na wodę swoje małe
diyas (lampki na liściach), co przedłuża ten niezwykły widok.
Ganga Arati - diyas na Gangesie - Haridwar (Indie)
W
Riszikeszu, w stanie Uttarakhand, jakieś 25 km od Haridwaru, odbywa się „Harmonia i Spokój”, w aśramie Parmarth Niketan, to największy aśram nad samym brzegiem rzeki, u stóp ogromnego posągu boga Śiwy. Tutejsza ceremonia słynie z przepięknego śpiewu (często przy akompaniamencie harmonium) i bardzo radosnej atmosfery. Zamiast widowiska, czujesz tu głęboki wewnętrzny spokój. Często biorą w niej udział dzieci uczące się w aśramie (młodzi sannyasini).
„Harmonia i Spokój” trwa około 45–60 minut, wszyscy obecni są zachęcani do wspólnego śpiewania i klaskania. Rytuał kończy się radosnym tańcem i wspólną modlitwą o pokój na świecie (Shanti Path). To idealne miejsce dla osób, które zamiast turystycznego show szukają autentycznego, duchowego przeżycia i momentu na własną medytację.
Ofiarowanie światła
Ofiarowanie światła to centralny punkt rytuału arati, nazywany
Deepa Aradhana. Ma głębokie znaczenie. Ogień symbolizuje duchowe oświecenie. Wierny ofiarowuje światło bóstwu, prosząc o rozproszenie ciemności niewiedzy (Avidya) w swoim umyśle.
W sanskrycie istnieje kilka określeń „światła”, w zależności od tego, czy ma się na myśli fizyczny blask, lampę, czy światło duchowe.
Prakash to najbardziej powszechne słowo oznaczające „światło”, „blask” lub „jasność”.
Deepa /
Dipa - oznacza „lampę” lub „światło płynące z lampy”.
Jyoti – oznacza „boskie światło”, „płomień” lub „wewnętrzny blask”. Jest to termin o silniejszym zabarwieniu duchowym, często używany w mantrach.
Roshni to popularne słowo oznaczające światło, jasność lub iluminację, często spotykane w mowie potocznej.
Arati - ofiarowanie światła - bramin z wielopoziomową lampą w ręku (Indie)
Światło (
jyoti lub
deepa) to nie tylko fizyczny blask, ale przede wszystkim potężny symbol duchowej wiedzy (
jnana), która rozprasza mrok ignorancji. Symbolizuje boską obecność (Atmana), zwycięstwo dobra nas złem, czystość i pomyślność. Światło lampy oliwnej, której płomień zawsze kieruje się ku górze, oznacza dążenie duszy do zjednoczenia z najwyższą świadomością (Brahmanem).
Ogień oczyszcza wszystko, czego dotknie, dlatego żadna ważna ceremonia (ślub, otwarcie domu, arati) nie może zacząć się bez zapalenia lampy. Wierzy się, że światło przyciąga boginię bogactwa, Lakszmi. Światło towarzyszy Hindusom również w ostatniej drodze. Podczas kremacji ogień uwalnia duszę z ciała, a zapalona lampa przy głowie zmarłego ma wskazywać mu drogę w zaświatach.
Deepa Aradhana (
Deeparadhana) to sanskrycki termin oznaczający dosłownie „uwielbienie poprzez światło” (
deepa – lampa/światło,
aradhana – oddawanie czci, uwielbienia, hołdu). To najbardziej uroczysty i kulminacyjny moment rytuału arati.
Kapłan wykonuje koliste ruchy (
pradakshina) płonącą lampą przed wizerunkiem bóstwa, co przypomina, że Bóg jest centrum wszechświata, a życie wiernych kręci się wokół Niego. Zazwyczaj kapłan wykonuje 7 kręgów, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, 4 razy wokół stóp (pokora), 2 razy wokół pępka/serca (miłość), 1 raz wokół twarzy (rozświetlenie umysłu).
Po zakończeniu uwielbienia, wierni zbliżają obie dłonie do płomienia, a następnie dotykają nimi swoich oczu, czoła i głowy. Wierzą, że w ten sposób „światło wiedzy” i błogosławieństwo bóstwa przechodzi bezpośrednio do ich wnętrza. Symbolizuje to „pobranie” energii i błogosławieństwa od bóstwa przez święty ogień (Arati Lena). Na samym końcu rozdzielany jest prasad (pokarm ofiarowany Bogu). Uważa się, że jedzenie to zostało uświęcone obecnością bóstwa.
Lampy
Do ceremonii arati używa się trzech specjalnych rodzajów lamp, które różnią się od zwykłych domowych lampek oliwnych. Wszystkie zrobione są z metali, albo szlachetnych, albo z mosiądzu. Ich konstrukcja jest ściśle określona przez tradycję i rytuał. Mosiądz jest bardzo ceniony, uważa się, że ma zdolność przyciągania i zatrzymywania duchowych wibracji generowanych podczas śpiewu mantr.
Karpoora Arati (Lampa na kamforę) 
Pancha Arati (lampa z pięcioma knotami) Pancha Arati (Lampa z pięcioma knotami) to najbardziej charakterystyczna lampa, którą widzi się w rękach kapłanów. Ma pięć małych zagłębień na knoty, co symbolizuje pięć żywiołów: Ziemię, Wodę, Ogień, Powietrze i Eter, oraz pięć zmysłów: wzrok, słuch, węch, smak i dotyk, które ofiarowuje się bóstwu. Wierzy się, że zapalenie pięciu knotów naraz tworzy potężną barierę chroniącą przed negatywną energią.
Dipy - wielopoziomowe konstrukcje używane podczas spektakularnych ceremonii, ogromne, ciężkie mosiężne konstrukcje przypominające choinki lub piramidy (zdjęcie wyżej), mają 21, 51, a nawet 108 małych lamp ułożonych warstwami. Ich blask symbolizuje nieskończoną chwałę boga. Liczba 108 jest w hinduizmie święta i symbolizuje pełnię wszechświata.
Do lamp wlewa się olej roślinny lub bardziej szlachetne masło klarowane – ghee. To nie tylko produkt spożywczy, ale najczystsza i najświętsza substancja ofiarna. Daje ono najczystszy, jasny płomień, który nie kopci tak jak zwykły olej. Reprezentuje sattvę – energię dobroci, czystości i harmonii. Spalanie go podczas modlitwy oczyszcza atmosferę i umysły wiernych. Palone ghee wydziela delikatny, maślany zapach, który w Indiach kojarzy się z obecnością sacrum i spokojem świątyni. Ofiarowanie bóstwu światła z najlepszej jakości masła to wyraz najwyższego szacunku i oddania (Bhakti).
Karpoora Arati (Lampa na kamforę), specjalny, płaski uchwyt z rączką, na którym kładzie się kawałek kamfory. Nie ma ona zbiornika na olej, ponieważ kamfora spala się bezpośrednio na metalu, dając jasny, biały płomień.
Użycie kamfory (
karpoora) w rytuale arati ma głębokie symboliczne znaczenie. Kamfora spala się całkowicie, nie pozostawiając po sobie popiołu ani śladu. Tak jak kamfora łączy się z ogniem i znika, tak dusza powinna zjednoczyć się z boskością. Podczas spalania kamfora wydziela intensywny, orzeźwiający aromat. Ten zapach oczyszcza atmosferę z negatywnych energii i pomaga umysłowi wejść w stan głębokiego skupienia. Płomień kamfory jest bardzo jasny i czysty, symbolizuje dźnianę (wiedzę), która natychmiastowo rozprasza ciemność ignorancji.
Często podczas zapalania lamp recytowana jest mantra
Deepa Jyoti Namostute, która wzywa pomyślność, zdrowie i bogactwo.
Ważne święta
Arati odprawia się podczas prawie wszystkich hinduistycznych świąt, jest kulminacyjnym punktem każdej radosnej celebracji. W czasie niektórych, ważniejszych świąt ceremonie przygotowuje się z wielkim rozmachem, co przyciąga tysiące wiernych i widzów.
Diwali (Festiwal Świateł) - To najważniejszy czas dla arati w całych Indiach, głównie dla bogini Lakszmi (bogactwo) i boga Ganeśy. W każdym domu zapala się setki lampek, a wieczorna arati ma przyciągnąć pomyślność dla wszystkich domowników. W tym okresie Indie dosłownie świecą się z kosmosu.
Diwali przypada między połową października a połową listopada. Najbardziej widowiskowe obchody odbywają się w Waranasi, Delhi i Dżajpurze.
Ganesh Chaturthi - To święto dla Ganeśy. Przez 10 dni w gigantycznych namiotach (pandalach) odprawia się huczne arati rano i wieczorem. To radosne święto z okazji narodzin boga Ganeśy, a jego kulminacja przypada na dzień Anant Chaturdashi, czyli wielkiej procesji i pożegnania bóstwa w wodzie. Tego dnia, podczas odprowadzania posągów do wody, tysiące ludzi śpiewa
Sukhakarta Dukhaharta.
Najhuczniejsze obchody są w stanie Maharasztra, a szczególnie w Bombaju (Mumbai). Święto jest ruchome, przypada w sierpniu lub wrześniu.
Navratri i Durga Puja - Navratri to jeden z najważniejszych i najbardziej radosnych festiwali hinduistycznych, trwa dziewięć dni i nocy. Poświęcone jest żeńskiemu pierwiastkowi boskiemu – bogini Durdze oraz jej dziewięciu formom (Navadurga). Festiwal upamiętnia zwycięstwo bogini Durgi nad demonem-bawołem Mahishasurą, symbolizuje triumf dobra nad złem, wiedzy nad ignorancją i światła nad mrokiem. Każda z dziewięciu nocy kończy się uroczystą arati.
W Bengalu wykonuje się wtedy
Dhunuchi Naach – taniec z dymiącymi naczyniami pełnymi rozżarzonych węgli i kadzidła, co jest formą „tańczonej arati”. Główne święto Navratri (znane jako Sharad Navratri) jest najważniejsze z czterech edycji tego festiwalu w ciągu roku, odbywa się między wrześniem a listopadem. Zbiega się z hucznymi obchodami Durga Puja.
Durga Puja to największy i najbardziej widowiskowy festiwal w Bengalu Zachodnim (szczególnie w Kalkucie), celebrujący zwycięstwo bogini Durgi nad demonem-bawołem Mahishasurą. Choć odbywa się w tym samym czasie co Sharad Navratri, ma swoją unikalną, niesamowicie artystyczną oprawę. Najbardziej spektakularnym elementem wieczornej arati podczas tego święta jest taniec ognia (Dhunuchi Naach). Tancerze trzymają w dłoniach (a czasem i w zębach!) gliniane naczynia wypełnione płonącymi łupinami kokosa i kadzidłem, tańcząc w rytm potężnych bębnów
dhak. Dym i blask ognia tworzą mistyczną atmosferę.
W Ahmadabad tysiące ludzi w kolorowych strojach tańczy Garbę i Dandiya Raas (taniec z kijeczkami) wokół posągu bogini i zapalonej lampy. W Waranasi odbywa się słynna Ramnagar Ramlila - najstarsze na świecie przedstawienie teatralne o życiu boga Ramy, trwające przez cały miesiąc, bez użycia elektryczności – tylko przy świetle pochodni.
Inne ważne święto to
Mahaśiwaratri - całonocne czuwanie i arati dla Śiwy.
Janmashtami - Arati o północy z okazji narodzin Kryszny.
Holi - choć to święto kolorów, wieczorem, po spaleniu ogniska (Holika Dahan), również odprawia się arati dla zapewnienia ochrony. W czasie
Kumbha Mela, największego zgromadzenie religijne świata, miliony ludzi uczestniczą w masowych arati nad rzekami.
Hymny Arati
Arati (pieśni) to rytualne hymny pochwalne, które śpiewa się w Indiach podczas machania płonącą lampą przed bóstwem. Ich głównym zadaniem jest wyrażenie radości, wdzięczności i całkowitego oddania (
bhakti). Najpopularniejsze hymny arati, śpiewane w niemal każdym hinduskim domu i świątyni to:
Om Jai Jagdish Hare – absolutnie najpopularniejsza arati w Indiach Północnych. Choć dedykowana jest bóstwu Wisznu (Panu Świata – Jagdish), jest śpiewana przez wyznawców różnych tradycji podczas domowych nabożeństw, świąt i zakończenia pudży. Tekst napisał w latach 70. XIX wieku pandit Shraddha Ram Phillauri w Pendżabie. Co ciekawe, melodia i słowa stały się tak popularne, że przeniknęły do popkultury i niezliczonych filmów Bollywood. Znaczenie refrenu:
Om Jai Jagdish Hare - „Om, chwała Panu Wszechświata, który usuwa cierpienie”.
Swami Jai Jagdish Hare - „Panie, chwała Władcy Świata”.
Sukhakarta Dukhaharta – najważniejsza arati w stanie Maharasztra, poświęcona Ganeśi. To ta, o którą pytałeś na początku – kluczowa podczas festiwalu Ganesh Chaturthi.
Jai Ganesh Deva – kolejna niezwykle popularna arati do Ganeśi, śpiewana głównie w języku hindi. Zaczyna się od słów Jai Ganesh, Jai Ganesh, Jai Ganesh Deva.
Om Jai Shiv Omkara – główny hymn poświęcony Panu Śiwie, śpiewany szczególnie uroczyście podczas święta Mahashivratri.
Jai Ambe Gauri – najsłynniejsza arati do Bogini Durgi (Matki Boskiej), śpiewana masowo podczas festiwalu Navratri.
Aarti Kunj Bihari Ki – radosna i melodyjna pieśń poświęcona Panu Krysznie.
Hanuman Aarti (Arati Kije Hanuman Lala Ki) – potężny hymn ku czci Hanumana, boga-małpy, symbolu siły i oddania.
Ganga Aarti (Om Jai Gange Mata) – śpiewana nad brzegami świętej rzeki Gangi, zwłaszcza podczas spektakularnych ceremonii w Varanasi i Rishikesh.
Każda z tych pieśni ma swoją unikalną melodię i rytm, który przyspiesza pod koniec, budując radosną kulminację modlitwy. Śpiewaniu towarzyszą dzwonki (
ghanti), talerze (
manjira), bębny i klaskanie w dłonie. Każda pieśń składa się z wielokrotnie powtarzanego refrenu (
mukhda), np. "Jai Dev, Jai Dev", ze zwrotek (
antara) opisujących wygląd boga oraz jego czyny i z puenty, prośby o przebaczenie błędów i ocalenie. Sam dźwięk tych pieśni oczyszcza dom z negatywnej energii i przyciąga pomyślność.
Arati Thali
Arati Thali to bogato zdobiona, metalowa taca na której układa się wszystkie przedmioty niezbędne do odprawienia ceremonii arati. Słowo
thali oznacza po prostu „talerz” lub „tacę”. Tradycyjne tace są wykonane z mosiądzu, miedzi, srebra lub stali nierdzewnej. Na tacy znajduje się lampa, kadzidło, dzwonek, woda, kwiaty, kumkum, haldi, ryż, słodycze i owoce.
Lampa to najważniejszy element rytuału, może to być mała gliniana lampka lub mosiężna konstrukcja na masło klarowane lub olej. Kadzidło (
agarbatti) umieszcza się w specjalnym stojaku. Dzwonek (
ghanti) służy do dzwonienia podczas śpiewu, aby odgonić rozpraszające myśli. Kwiaty (
pushpa) pod koniec arati rzuca się u stóp bóstwa. Kumkum i haldi to czerwony i żółty proszek do robienia świętych znaków (
tilak) na czole bóstwa i wiernych. Ryż (
akshata) jest zmieszany z kurkumą. Słodycze lub owoce (
prasad) to jedzenie, które po ofiarowaniu stają się uświęconym pokarmem. Woda umieszczona jest w małym naczyniu
lota.
Aarti Thali - taca
W tradycji hinduistycznej rytuał arati jest uważany za kompletną ofiarę, ponieważ symbolicznie angażuje wszystkie elementy natury czyli 5 żywiołów (mahabhuta) oraz wszystkie zmysły człowieka.
Eter (Przestrzeń) jest symbolizowany przez różne dźwięki – bicie w dzwony, gra na muszli, bębnach oraz śpiew wiernych. Powietrze reprezentuje ruch wachlarza (czamara) lub dym z kadzidła (agarbatti). Ogień jest personifikowany przez płonącą lampę. Wodę symbolizuje woda w naczyniu (kalash). Ziemię reprezentują kwiaty, pasta sandałowa i jedzenie (prasad).
Rytuał ma na celu koncentrację wszystkich zmysłów człowieka na boskości, angażuje wzrok poprzez skupienie się na blasku lampy i pięknie udekorowanego bóstwa (darszan), słuch poprzez dźwięk dzwonków, słuchanie rytmicznej pieśni, węch przez zapach kadzidła, kamfory i kwiatów, smak spożywając uświęcone jedzenie, a dotyk przez przenoszenie ciepła płomienia na czoło i dotykanie stóp bóstwa (lub ziemi przed nim).
***
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra