Stara gruzińska legenda która zresztą w zbliżonej formie znana była również i na innych terenach etnicznych, opowiada, jak to Pan Bóg zebrał wszystkie narody i zapowiedział, że będzie dzielił kulę ziemską. Powstał wówczas niesamowity tłok, gdyż wszyscy pragnęli otrzymać jak najkorzystniejszy przydział. Jedynie Gruzini którzy nie lubili tłoku, usiedli spokojnie pod drzewem i umilali sobie czas winem i śpiewem. Było im tak przyjemnie, że ani się obejrzeli, jak wszystkie ziemie zostały rozdzielone między poszczególne narody. W tym momencie Pan Bóg dostrzegł wesołych i pogodnych Gruzinów. Zrobiło mu się żal tych sympatycznych ludzi i zatroskany powiedział: "Rozdzieliłem już wszystkie krainy na kuli ziemskiej. Został mi jedynie niewielki, ale najpiękniejszy zakątek. Są tam malownicze i bogate w kruszce góry, przepyszne łąki, urodzajne równiny, piękne wybrzeża morskie. Miałem zamiar zachować tę krainę dla siebie, ale ponieważ nic innego mi nie pozostało, oddam ją wam".
Tak więc Gruzini stali się mieszkańcami najpiękniejszej na świecie krainy. Z pewnością jak w każdej legendzie i w tej dużo jest przesady. Może jednak Gruzini mają rację twierdząc, że ich ojczyzna leży w jednym z najbardziej malowniczych zakątków ziemi.
(...)
Kaukaz w starożytności - Kolchida i Iberia - tereny współczesnej Gruzji
Rozpowszechnienie się nowej religii zarówno w Gruzji, jak i wielu innych krajach pociągało za sobą olbrzymie zmiany nie tylko w kręgu wierzeń, ale w całej strukturze społecznej, gospodarczej, politycznej i kulturalnej. Chrześcijaństwo przyjęło się na tym terenie bardzo wcześnie. Prawdopodobnie pierwsze gminy chrześcijańskie powstały w niektórych koloniach greckich na wybrzeżu Kolchidy już w II w.
Duże znaczenie miało przyjęcie chrześcijaństwa przez sąsiadującą z Gruzją Armenię w 317 r. Nowa religia zyskiwała zwolenników zarówno na terenie Kolchidy, jak i Iberii. W obradach soboru nicejskiego w 325 r. uczestniczył biskup z Trapezuntu, miasta leżącego w sferze wpływów Lazyki, oraz biskup z miasta Pitiunt na wybrzeżu abchaskim. Wskazuje to na znaczne rozpowszechnienie nowej religii jeszcze przed jej oficjalnym przyjęciem przez władze państwowe.
Ustanowienie chrześcijaństwa jako religii państwowej w Iberii (337 r.) wiąże się z licznymi legendami, zapisywanymi zresztą w różnych okresach. Do tej literatury hagiograficznej należy podchodzić z dużą ostrożnością, aczkolwiek zawiera ona wiele elementów prawdziwych, które jednak nie zawsze mogą być zweryfikowane.
Święta Nino Otóż z pewnością w nawróceniu Iberii na chrystianizm znaczną rolę odegrała święta Nino, choć jej zasług w tym względzie nie należy wyolbrzymiać, jak to czyni dawna literatura hagiograficzna. Nino była podobno niewolnicą z terenu Kapadocji i posiadała moc uzdra-wiania chorych. Między innymi wyleczyła żonę króla Iberii. Dzięki jej protekcji chrześcijaństwo zaczęło zdobywać zwolenników na dworze w Mcchecie.
Później nawrócił się władca Iberii Mirian. Jak głosi le-genda, gdy był on na polowaniu, nagle otoczyły go straszliwe ciemności. Dopiero gdy wezwał na pomoc chrześcijańskiego Boga, słońce zabłysło na nowo. Przypuszcza się, że mogło mieć wówczas miejsce zaćmienie słońca, które tak przeraziło władcę Iberii. Przekonany tym cudem o wyższości chrześcijaństwa Mirian, zaliczony później w poczet świętych, uznał chrześcijaństwo za religię państwową, a w stołecznym Mcchecie wzniesiono wspaniały kościół.
Prawdopodobnie o nawróceniu króla Miriana zadecydowały również i inne względy. Był on pierwszym władcą z dynastii Chosroidów, która była pochodzenia perskiego. Być może nowy władca nie cieszył się zbytnim poparciem kapłanów dawnej religii. Chcąc złamać ich wpływy, miał do wyboru albo przyjęcie chrystianizmu, silnie już rozpowszechnionego zarówno w Armenii, jak i w Bizancjum, albo zoroastryzmu.
Persja była wówczas najgroźniejszym z sąsiadów Iberii i przyjęcie religii tamtego kraju groziło podporządkowaniem całej wschodniej Gruzji wpływom Sasanidów. Dlatego też nowy monarcha nawet irańskiego pochodzenia wolał wybrać religię dalekiego sojusznika z Bizancjum niż groźnych, graniczących bezpośrednio z Iberią władców Persji.
Przyjęcie chrześcijaństwa nie obyło się bez oporu ze strony ludności Iberii. W niektórych okolicach trzeba było nawracać za pomocą miecza. Zdarzały się nawet wydarzenia wprost tragiczne. Na przykład według późniejszej legendy w pewnej miejscowości rodzice, fanatyczni wyznawcy dawnej religii, nie chcąc się zgodzić na chrzest swych dzieci, wrzucili całą ich grupę do skalnej rozpadliny i ukamienowali. Marginesowo można tu dodać, że dzieci te zostały później zaliczone w poczet męczenników chrystianizmu gruzińskiego.
W wielu okolicach Iberii dawna religia utrzymywała się jeszcze bardzo długo. Z żywotów świętego Abibosa, którego działalność przypada na VI w., wynika, że nawrócił on na chrystianizm jeszcze licznych "pogan".
Mirian III Zdarzało się też, że ludność pozornie tylko przyjmo-wała chrystianizm, zachowując cały dawniejszy rytuał i wierzenia, które tylko w sposób bardzo powierzchowny dostosowane były do zasad i zwyczajów nowej wiary. Relikty dawnych wierzeń przetrwały w gruzińskim fol-klorze przez długie stulecia. Etnografowie zapisywali je jeszcze w pierwszej połowie XX w.
Wreszcie nie bez znaczenia była akcja monarchii per-skiej, która za pomocą różnych środków dążyła do te-go, aby zmusić mieszkańców Iberii do przyjęcia zoro-astryzmu. Dość znamienne są tu legendy o męczeń-stwie świętej Szuszanik. Żyła ona w V w. Pochodziła z pewnego znacznego rodu armeńskiego i wydana zo-stała za mąż za iberyjskiego wielmożę imieniem War-sken, który chcąc zyskać sobie łaski władcy Persji po-rzucił chrystianizm i stał się wyznawcą zoroastryzmu. Na tym tle doszło do poważnych konfliktów mał-żeńskich. Szuszanik była przez męża bita, więziona, a nawet torturowana. Po kilku latach mąk zeszła z tego świata. Natomiast złego męża dosięgła zasłużona kara, gdyż poniósł śmierć z rąk chrześcijan.
Bardziej skomplikowany był proces przyjmowania chrześcijaństwa na terenie późniejszej zachodniej Gruzji. Oddolnie rozszerzało się ono znacznie wcześniej niż w Iberii. Dopiero w 523 r. przyjął chrzest Cate, władca królestwa Lazyki, które wówczas obejmowało przeważającą część Kolchidy.
Chrześcijańskie biskupstwa Iberii i Lazyki uznawały początkowo zwierzchnictwo patriarchy antiocheńskiego. W połowie V w. wystąpiły jednak na tym terenie poważne spory religijne między zwolennikami i przeciwnikami dogmatu o podwójnej naturze Chrystusa. Jednym z najbardziej zagorzałych przeciwników dogmatu był iberyjski duchowny, działający zresztą głównie na terenie Ziemi Świętej, tzw. Piotr Iberyjczyk.
Za jego staraniem powstał w Palestynie w okolicach Betlejem klasztor iberyjski. Na klasztornej posadzce zachowała się najstarsza inskrypcja w języku starogruzińskim. W 506 r. odbył się w mieście Dwin synod monofizycznego kościoła armeńskiego i iberyjskiego, który zdecydowanie potępił dogmat o podwójnej naturze Chrystusa. Iberia stała się azylem dla uchodzących monofizytów zarówno z terenu Azji Mniejszej, jak również Syrii i innych krajów Bliskiego Wschodu.
Dla utrzymania odrębności kościoła iberyjskiego duże zasługi położył król Wachtang Gorgasal, który panował w Iberii między 446 a 510 r. Stworzył on odrębny kościół iberyjski pozostający pod władzą własnego katolikosa.
Gruzja współczesna
Wprowadzenie chrześcijaństwa ożywiło życie kulturalne kraju, szczególnie zaś Iberii. Znacznie zwiększyła się liczba szkół. Powstały szkoły wyższego stopnia przygotowujące przyszłych kandydatów do stanu duchownego. Rozwinęła się literatura religijna, szczególnie o nastawieniu monofizycznym. Liczni uchodźcy z Syrii, Azji Mniejszej czy też innych krajów chrześcijańskich, reprezentujący kierunek monofizyczny, przybywając na teren Iberii przywozili niekiedy ze sobą całe biblioteki rękopisów o treści religijnej lub filozoficznej, co niewątpliwie miało wpływ na rozwój miejscowego środowiska intelektualnego.
Jednocześnie trzeba wspomnieć i o innych skutkach rozpowszechnienia się chrześcijaństwa. Otóż poprzednio w wielu miejscowościach, szczególnie na terenie Kolchidy, istniały silne ośrodki kulturalne gruzińsko-greckie, w których rozwijały się liczne dyscypliny naukowe, zwłaszcza filozofia. Funkcjonowały liczne szkoły, Nurt ten jednak związany był z tradycyjnymi wierzeniami greckimi lub gruzińskimi.
I oto nietolerancyjni chrześcijanie zamykali "pogańskie" szkoły, palili biblioteki itp. Prawie całkowicie zniszczono zabytki bogatej gruzińskiej literatury przedchrześcijańskiej. Wielu uczonych z kulturalnego kręgu gruzińsko-greckiego musiało zaprzestać swej działalności.
Pamiętać też należy, że ostatnie wieki utrzymywania się "pogańskiej" kultury na terenie późniejszej zachodniej Gruzji przyniosły jej wiele poważnych osiągnięć. Akademia filozoficzno-retoryczna w okolicach Fazis w IV w. uchodziła za jeden z najprężniejszych ośrodków naukowych późnej starożytności. Ściągała ona nie tylko młodzież z terenu Kaukazu, ale również z wielu krajów basenu Morza Czarnego i wschodniej części wybrzeża Morza Śródziemnego. Wyszło też z niej wielu wybitnych uczonych i myślicieli, jak np. gruziński filozof Bakuri. I oto na skutek przyjęcia chrześcijaństwa oraz braku tolerancji ze strony przedstawicieli nowej religii cały ów tak ciekawy nurt intelektualny został przekreślony
*
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra