Religioznawstwo
Zagadnienia Religijne
Europa Pogańska
Azja
Hinduizm i odłamy
Judaizm i odłamy
Chrześcijaństwo i odłamy
Islam i odłamy
Afryka
Ameryka
Australia i Oceania

<< ART.PRZEKROJOWE - Dredy pod jarmułką

Dredy pod jarmułką

Matisyahu łączy w swojej twórczości oryginalną tradycję żydowską z muzyczną formą wypracowaną przez jamajskich i amerykańskich Murzynów

Nowym odkryciem muzycznej Ameryki jest Matisyahu, chasydzki Żyd, który wraz ze swoim zespołem Roots Tonic gra dynamiczne reggae z domieszką hip hopu. Jego najnowsza płyta „Youth” trafiła na listy bestsellerów, zaś sam Matisyahu stał się zjawiskiem, o którym gorąco dyskutują nie tylko fani muzyki, ale i rabini.

Matisyahu łączy w swojej twórczości oryginalną tradycję żydowską z muzyczną formą wypracowaną przez jamajskich i amerykańskich Murzynów. W amerykańskich periodykach żydowskich nie brak w związku z tym krytycznych opinii o artyście – jak wiadomo czarni raperzy to często muzułmanie, zaś reggae nieuchronnie kojarzy się z rastafarianizmem. Jest nawet gorzej, bo Matisyahu dość regularnie występował wspólnie z muzułmańskim beatbokserem Kennym Muhammadem. Ale artysta powtarza w wywiadach, że jego głównymi idolami są Jamajczyk Bob Marley, największy w dziejach pieśniarz reggae, i rabbi Shlomo Carlebach, zmarły kilka lat temu legendarny kantor i chasydzki nauczyciel, notabene znany polskiej publiczności z występów na krakowskim Festiwalu Kultury Żydowskiej.

Taki wybór patronów duchowych wydaje się nieprzypadkowy: wszak obaj śpiewali o miłości i obaj adresowali swoje przesłania nie tylko do swoich, ale i do obcych. Marley apelował o zaprzestanie walk między czarnymi i białymi, a rabbi Carlebach, otaczany powszechnym szacunkiem przez religijnych Żydów, nie stronił od towarzystwa hipisów i słynął z tego, że dawał oparcie wątpiącym.

Matisyahu, czyli Mathew Miller, też wątpił. Urodził się 27 lat temu w Pensylwanii w ortodoksyjnej żydowskiej rodzinie. Jako dziecko uciekał ze szkoły, nudziła go nauka Tory i hebrajskiego, a kiedy skończył 14 lat, zapuścił dredy, postanowił zostać alternatywnym muzykiem i – jak wielu młodych niepokornych przed nim – opuścił dom rodzinny. Do religii wrócił pod wpływem podróży do Izraela. Już po pierwszych sukcesach muzycznych wstąpił do chasydzkiej nowojorskiej wspólnoty, której przewodzi rabbi Menachem Schneerson, a jednocześnie rozpoczął gruntowne studia nad tradycyjną muzyką żydowską. Nie odstąpił jednak od pomysłu, by grać reggae, także w odmianie roots, dziś już klasycznej, takiej, jaką uprawiał Marley oraz dancehall, bardzo ostatnio modną, unowocześnioną wersję reggae.

Refleksja i ekstaza

Matisyahu ma niewątpliwy talent muzyczny, świetnie śpiewa, rapuje, nieźle sprawdza się nawet w beatboksie, czyli w wokalnym naśladowaniu perkusji, co do niedawna było niemal wyłączną domeną czarnych. Nie zostałby jednak gwiazdą, gdyby nie sceniczna charyzma. Otóż Matisyahu potrafi zachowywać się na estradzie jak idol rockowy i hiphopowy w jednym: gestykuluje, tańczy, rzuca się w tłum ze sceny. Wie, jak kierować emocjami widowni, jak ją rozbujać, jak wzbudzić w niej ekstazę, albo odwrotnie – refleksję. Uniesienie i refleksja bywają wskazane, kiedy w antraktach między piosenkami reggae Matisyahu Miller śpiewa stare pieśni chasydzkie albo mówi o swojej potrzebie wiary.

Dla postronnego wielce zaskakujący jest już sam widok na scenie tego brodatego faceta w tradycyjnym chasydzkim stroju, w czarnym kapeluszu, który przy bardziej szalonych wyczynach zdejmuje, zostawiając na głowie skrytą pod nim jarmułkę. Ktoś, kto tak wygląda, kojarzy się przeważnie albo z zamieszkanymi przez ortodoksów żydowskimi dystryktami Brooklynu, albo z jerozolimską Ścianą Płaczu. W potocznym mniemaniu chasyd to ktoś, kto się modli i nie patrzy na kobiety, a tu mamy chasyda, który rapuje z szybkością kałasznikowa i robi stage diving, czyli rzeczone nurkowanie ze sceny nie gorzej od Iggy’ego Popa! Tradycyjne żydowskie stroje, owszem, pasują na przykład do aktorów śpiewających w „Skrzypku na dachu”, klezmerskich kapel albo, siłą rzeczy, do wykonawców tradycyjnych pieśni chasydzkich, ale przecież nie do kogoś, kto miesza reggae z hip hopem.

Nikt wcześniej czegoś podobnego nie robił, choć przecież wielu żydowskich muzyków z kręgu szeroko pojętej alternatywy, jazzu i rocka w różny sposób swoją żydowskość manifestowało i manifestuje. Na przykład awangardowy jazzman, producent i wydawca John Zorn w rozmaitych swoich projektach jak Masada czy Bar Kokhba śmiało korzystał z tradycyjnej muzyki żydowskiej, założył nawet stowarzyszenie artystyczne Radical Jewish Culture, ale nigdy nie przebierał się za chasyda. Bob Dylan w okresie powrotu do judaizmu we wczesnych latach 70. doczekał się nawet książki o sobie jako „żydowskim poecie poszukującym Boga”, której autor Stephen Pickering rozpisywał się na temat fascynacji Dylana chasydyzmem, a przecież Dylana rzadko widywano choćby w jarmułce.

Chasyd a la Marley

Miller nie musi się przebierać za chasyda, bo chasydem jest. Ekstrawagancją natomiast, zarówno w oczach konserwatywnych Żydów, jak i czarnych strażników czystości etniczno-muzycznej, okazuje się to, że chasyd ośmiela się wzorować na Marleyu, czarnych raperach i beatbokserach. Starzy fani hip hopu dobrze pamiętają, jak czarni raperzy zareagowali, gdy w latach 80. złożony z żydowskich chłopaków zespół Beastie Boys zaczął grać rap, chociaż nikt z tego składu nie był ortodoksem. Czarni radykałowie, zapalczywi fani raperów z Run D. M. C. czy Public Enemy i sami muzycy z czarnych gett najłagodniej określali Beasties jako „żydowskich dupków, którzy z nudów kradną czarną muzykę”.

Matisyahu, choć bywa oceniany krytycznie, nie spotyka się jednak z nadmiarem inwektyw. Niewykluczone, że jego wielokulturowa mieszanka wydaje się tak niecodzienna, że sama w sobie stanowi atrakcję i jako oryginalne dziwactwo nie spotyka się z radykalną krytyką z tej czy innej strony. Niewykluczone także, iż dziś, w epoce zapożyczeń i cytatów oraz po doświadczeniach muzyki etnicznej granej przez ludzi rozmaitych ras i narodowości, propozycja chasydzkiego reggae, choć osobliwa, nie szokuje tak bardzo, jak mogłaby szokować dawniej.

Jest jeszcze inne usprawiedliwienie. Otóż reggae bardzo szybko po swoim debiucie w latach 60. stało się inspiracją dla wielu białych muzyków, czego ślady znajdziemy nawet w twórczości Led Zeppelin. Słynna piosenka Marleya „Punky Reggae Party” zilustrowała z kolei międzyetniczny sojusz subkulturowy czarnych i białych. Nieprzypadkowo też niemal na początku polskiego boomu ro-ckowego zaczęła grać rodzima kapela reggae o znamiennej nazwie Izrael. Znamiennej, bo w przekazie religii rastafarian czarna diaspora tęskniąca za Afryką jest „zagubionym Plemieniem Izraela”. W tekstach pieśniarzy reggae roi się od metafor biblijnych – uosobieniem zła jest Babilon, a obietnicą Syjon. Nie powinno więc dziwić, że pieśniarzem reggae został chasyd, który również śpiewa o Babilonie, Syjonie i Izraelu i korzysta przy tym z biblijnego Pięcioksięgu. No i wreszcie rastafarianizm podobnie jak chasydyzm jest religijnym ruchem mistycznym i tak samo wielką wagę przywiązuje do muzyki.



 
Muzyka jest fujarką duszy

W jednym z wywiadów Matisyahu wyznał: „Wszystkie moje piosenki powstają pod wpływem nauk, które mnie inspirują. Chcę, by moja muzyka miała znaczenie, by poruszała ludzi i zmuszała ich do myślenia. Chasydyzm naucza, że muzyka jest fujarką duszy. Muzyka wnika bardzo głęboko i mówi do nas w sposób nieosiągalny dla słów”. Matisyahu wybrał reggae nie tylko dlatego, bo było jego młodzieńczą fascynacją, ale dlatego, że dostrzegł w niej zbieżność z muzyką chasydzką. O tej ostatniej rabbi Carlebach mawiał, iż „musi zawierać smutek i radość, a jeśli nie zawiera ani smutku, ani radości, nie jest muzyką chasydzką”. A w reggae, jak wiadomo, jest i smutek, i radość, trans i refleksja.

Jeśli jeszcze dodamy do tego dosadny rap, otrzymamy mistyczno-taneczną miksturę, która zadziała na każdego, kto ma uszy do słuchania.
 

17.05.2006 - Polityka, Mirosław Pęczak

 

 



 


Data utworzenia: 19/04/2010 @ 01:01
Ostatnie zmiany: 05/03/2020 @ 05:13
Kategoria : << ART.PRZEKROJOWE
Strona czytana 3915 razy


Wersja do druku Wersja do druku

 

Komentarze

Nikt jeszcze nie komentował tego artykułu.
Bądź pierwszy!

 
Trzecie Oczko
bibliografia_cz2/borkowski-socjologia.pngbibliografia_cz1/historia-gotow.jpgbibliografia_cz2/1001-rzeczy-o-biblii.jpgbibliografia_cz3/kobieta-w-czasach.jpgbibliografia_cz3/rytualy-dawne-i-w.jpgbibliografia_cz2/krawiec-seksualnosc.jpgseptymiusz-sewer-k.jpgsladami-klatwy.jpgbibliografia_cz2/slow-sy.jpgbibliografia_cz3/religia-en.jpghistoria-duchowosci-chrzes.jpgbibliografia_cz1/po-arch_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz1/zycie-co-g-merowingow.jpgbibliografia_cz3/Petoia-wampiry.jpegbibliografia_cz1/dialog-kultur-cywi-i-rel.jpgbibliografia_cz3/twardecki.jpgi-znowu-zapial-kur.jpgatlantyda-zajdler.jpgbibliografia_cz2/Nowodworski-Encyklopedia_koscielna.jpeglocke.jpgbibliografia_cz3/biblia2.jpgbibliografia_cz3/dennett-odczarowanie.jpgbibliografia_cz1/dz-ze-za.jpgbibliografia_cz1/w-kregu-swiatowida.jpgbibliografia_cz2/ksiega-tura.jpgbibliografia_cz3/sladami-amuletu.jpgbibliografia_cz1/Ludzie-bogowie-i-przybysze-z-kosmosu-Stoczkowski.jpgbibliografia_cz1/archeologia_biblijna.jpgpseudonauka-i-p.jpgbibliografia_cz3/zycie-cwa.bmpteodoret.jpgbibliografia_cz1/wilson.jpgbibliografia_cz1/al-ar-pal.JPGupadek2.jpgbibliografia_cz1/tresc-wierzen-r.jpgbibliografia_cz3/kanert-buddyzm.jpgbibliografia_cz2/papiestwo.jpgw-kregu-upiorow.jpgbibliografia_cz1/b-religia-staro-egiptu.jpgbibliografia_cz1/miedzy-s-a-n-testament.jpgswiat-fenicjan.jpgbibliografia_cz1/gni-pie.JPGbibliografia_cz3/mity-green.jpghughes-rzym.jpgbibliografia_cz3/tajne-stowarzyszenia.jpgbibliografia_cz1/historia-hiszpanii.jpgbibliografia_cz3/historia-p.jpghis-g.jpgbibliografia_cz1/wip-kos.JPGbibliografia_cz1/girard-sacrum-i-p.jpgbibliografia_cz3/teksty-piramid.jpgbibliografia_cz1/pluzanski-7sensacji-w-n.jpgency-pow-1976.jpgbibliografia_cz2/mitologia-cz-afryki.jpgbibliografia_cz1/szczepanowicz-ziemia-swieta.jpgbibliografia_cz2/mitologia-arabow.jpgzrozumiec_araba.jpgateizm=nowicki.jpgmajowie-gall.jpgbibliografia_cz3/budda.jpgbibliografia_cz3/peck-w-poszukiwaniu.jpgbibliografia_cz2/5-wielkich-religii-swiata.jpgpettazzoni.jpgzdybicka.jpgbibliografia_cz3/tragedia-narodu.jpgbohater-o-1000t.jpgrouss-bog-zla.jpgmoralnosc-mozgu.jpgbibliografia_cz3/mitologia-cel.jpgbibliografia_cz2/margul-jak-umier.jpgbibliografia_cz2/fedon2x.jpgbibliografia_cz1/graves-mity-heb.jpgrzecz-z-od.gifstarozytny-egipt=w.jpgbibliografia_cz3/renan.jpgcairns-e2.bmpbibliografia_cz2/michalowski-n-t-piramidy.jpgparandowski-mitologia.jpgbibliografia_cz2/obrzedy-rytualy.jpgbibliografia_cz2/mitologia-sta-grecji.jpgbibliografia_cz1/kultura-wiekow-srednich.jpgharding-r-s.jpgbibliografia_cz2/mitologia-indyjska.jpgbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-2.gifmeksykanskie-abc.jpgbibliografia_cz1/judaizm.jpgbibliografia_cz2/kuncewicz-piotr-antyk.jpgbibliografia_cz2/freud-czlowiek.jpgbibliografia_cz1/tajemnice-krety.jpgbibliografia_cz2/kosidowski-rumaki.jpgreligie-uniwersalistyczne.jpgbibliografia_cz2/Paul-Herrmann.jpgbibliografia_cz2/w-kregu-religii.jpgbibliografia_cz3/religie-s-b-wschodu.jpgSilnicki-Sobory powszechne a Polska.jpgpolemicznie-wipszycka.gifbibliografia_cz1/swiderkowna-rozmowy-o-bib-nt.jpgbibliografia_cz1/starozytna-palestyna.gifazja-pacyfik13.jpgaztekowie.gifbibliografia_cz2/sandauer.jpgbibliografia_cz1/papiez.jpghistoria-z.jpgbibliografia_cz2/Szamanizm-Andrzej-Szyjewski.jpgfahry-piramidy.jpgbibliografia_cz1/N-dziedzictwo-goliata.jpgbibliografia_cz1/dramat-i-kult.jpgmahometanizm=g.jpgbibliografia_cz2/mitologia-korei2.jpgbibliografia_cz1/eliade-sacrum-mit-historia.jpgbibliografia_cz3/religie-w-a-poludniowej.PNGbibliografia_cz1/zapomniany-s-s.jpgbibliografia_cz1/liverani-nie-tylko-b.pngbibliografia_cz2/prawoslawie-k.jpgbibliografia_cz3/azja-i-afryka.jpgbibliografia_cz1/hellenizm-a-j.jpgbibliografia_cz1/po-sztuki_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz3/Minois-kosciol-i-n.jpgbibliografia_cz3/rod-argeadow.jpgbibliografia_cz3/grant-dz-izraela.jpgbibliografia_cz2/mitologia-sta-egiptu.jpgDrozdowicz-G-nurty-now-f-franc.jpgbibliografia_cz1/gardner-potomkowie.jpgbibliografia_cz3/schylek-sr-eu.jpgbibliografia_cz3/zloty-przewodnik-p-r-halu.jpgbiblia=aramejska.jpegbibliografia_cz3/stomma-slonce.jpgbibliografia_cz3/poczet-pap-jwk.jpgbibliografia_cz2/groby-b-u.jpgbibliografia_cz3/ksiega-rzeczy-dziwnych-1.jpgzorian-dolega-chodakowski3.gifbibliografia_cz3/kataryzm.jpgskrzypekoswiecenie-fr.jpgbibliografia_cz2/polska-piastow.jpgbibliografia_cz1/keller-katolicyzm.jpgbhagawad-piesn-pana.pngbibliografia_cz2/bloch-etruskowie.jpgbibliografia_cz3/boilton.JPGbibliografia_cz3/50-najwiekszych-k.jpghistoria-wierzen-i-idei-religijnych.jpgbibliografia_cz3/zarys dziejow-r.jpgbibliografia_cz1/his-chrzex-p-johnson.jpgbibliografia_cz2/his-s.bmpbibliografia_cz1/euz-his.JPGbibliografia_cz2/mitologia-mezopotamii.jpgbibliografia_cz1/tro-pie.JPGbibliografia_cz2/tradycje-tolerancji.jpgbibliografia_cz1/historia-cudow.jpgslownik religii.jpgbibliografia_cz3/bez-ograniczen.pngbibliografia_cz3/alpatow-2.jpgbibliografia_cz1/tho-bib.JPGbibliografia_cz2/gilgamesz.jpgbibliografia_cz3/joga-swie.jpghermiasz.jpgdanecki.jpgbibliografia_cz1/his-filo-tat.pngLITERA-NA-SW-12-1987.jpgbibliografia_cz3/kramer-smierc.jpgbibliografia_cz3/h-kk.jpgbibliografia_cz1/30-wyznan.jpgbibliografia_cz2/klatwa-eng.jpgbibliografia_cz2/dumezil.jpgaztekowie-narod-wybrany-p-s.jpegkoran.jpgbibliografia_cz3/wilson-o-naturze.jpgbibliografia_cz3/tokarczyk-4-j-a.jpgbibliografia_cz1/poniatowski-wstep.jpgbibliografia_cz2/Piecioksiag-v.jpgbibliografia_cz1/Monologion Proslogion.jpgbibliografia_cz1/zycie-codzienne-prusow2.jpgbibliografia_cz3/his-niem.jpgbibliografia_cz3/antropologia-b-tylor.jpgbibliografia_cz1/starozytnosc-bajeczna.jpgbibliografia_cz3/historia-grzechu.jpgbibliografia_cz1/cha-kos.JPGbibliografia_cz3/Angelo Scarabel.jpgbibliografia_cz1/ksiega-ukryta-wb.jpggnoza-q.jpgbibliografia_cz1/z-ch-an.JPGochrzczeni-w-duchu.jpgzycie-codzienne-galii.jpgbibliografia_cz1/levy-Bruhl-czynnosci-umyslowe.jpgsztuka-indonezji.jpgbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-1.gifRamadan-Sladami-Proroka.jpgswietowanie-doroczne-pl.jpgbibliografia_cz2/Historia-piekna-eco.jpgbibliografia_cz2/okultyzm-magia-wrozby.jpgbibliografia_cz1/mus-ant.JPGzycie-se-ksiezy.pngbibliografia_cz2/pokarm-bogow.jpegbibliografia_cz2/POA2.bmpbibliografia_cz3/legowicz-zarys.jpgbibliografia_cz2/boas-umysl-cz-pierwotnego.jpgbibliografia_cz2/popko-huryci.jpgbibliografia_cz3/FitzGerald - Chiny.jpgre-afryki.jpgbibliografia_cz1/historia-seksu.jpgNiwinski-bostwa-kulty.jpgbibliografia_cz1/mejor-buddyzm.jpgbibliografia_cz2/zary-ency-rel.jpgbibliografia_cz2/levi-strauss-totemizm.jpghistorya powszechna kosciola.jpgstarzy-nowi-bo-japonii.jpgbibliografia_cz3/religie-sw-ency.jpgbibliografia_cz1/f-mity-grekow-i-rzymian.jpgbibliografia_cz3/ile-lat-ma-wsz.jpgbibliografia_cz2/mitologia-slowian-gi.jpgbibliografia_cz2/mitologia-lu-syberii.jpgbibliografia_cz1/zycie-cawrhorne.jpgbibliografia_cz3/jezus-i-samarytanka.jpgbibliografia_cz2/Wandalowie-i-ich-afrykanskie-panstwo-Strzelczyk.jpgbibliografia_cz2/Mot-na-czarownice.jpgbibliografia_cz1/d-r-zycie.JPGjudaizm-solomon.jpgdzieje-dawnych_turkow.jpgbibliografia_cz3/konstantyn-w-krawczuk.jpgbibliografia_cz3/chrzescijanstwo-przyszlosci.jpgbibliografia_cz2/Magia-w-Sredniowieczu_Richard-Kieckhefer.jpghistoria-holandii-b.jpgbibliografia_cz3/hubert-mauss.jpgbibliografia_cz2/stu-mat-2005.jpgbibliografia_cz1/homerski-wstep-ogolny-do-pisma-swietego.jpgbibliografia_cz1/atlas-miejsc-biblijnych.jpgbibliografia_cz2/Nowy-Testament-H.jpgbibliografia_cz2/historia-powszechna-sredniowiecze.jpgbibliografia_cz1/religie-slowian-sz.jpgbibliografia_cz2/tajemnice-biblii.jpg3-Rosja.jpgbibliografia_cz2/malinowski-mit.jpgbibliografia_cz1/socjo-reli.jpgreligia-encyklopedia-pwn5.jpgbibliografia_cz3/Hetyci-klingel.pngbibliografia_cz1/skrok-na-tropach.jpgbibliografia_cz3/swiat-symb-chrzesc.jpgbibliografia_cz3/dionizos-kere.jpgbibliografia_cz1/historia-biblii.jpgbibliografia_cz2/epos-Chassang.jpgbibliografia_cz1/swiety-baldachim.JPGbibliografia_cz2/krawczuk-s-do-starozytnosci.jpgbibliografia_cz1/sim-cyw.JPGbibliografia_cz3/buddyzm-b-p-l-a.jpgbibliografia_cz1/kow-w-ch.JPGdakowie-HD.jpgbibliografia_cz2/zarys-dziejow.jpgbibliografia_cz2/wojcik-historia-p-XVII.jpgbibliografia_cz3/do-ziemi-swietej.jpgbibliografia_cz1/religie-chin.jpgbibliografia_cz1/komentarz-his-kul-do-biblii-h.jpgbibliografia_cz1/har-klu.JPGbibliografia_cz3/jezus-i-biel.jpgbibliografia_cz3/haasler-tajne-sprawy-papiezy.jpggrecja_niepodlegla.jpgbibliografia_cz2/encyklopedia-kat-1.jpgbibliografia_cz2/bog-einsteina.jpgbibliografia_cz3/voodoo.jpgbibliografia_cz3/rel-sw-rzymskiego.jpghis-iranu.jpgbibliografia_cz2/historia-polski-sz.jpgbibliografia_cz1/sarmaci-sulimirski.jpgHistoria medycyny-1988.jpgbibliografia_cz2/sladami-etruskow.jpgbibliografia_cz1/religie-bw.jpgholownia-kos-d-s-z.jpgbibliografia_cz3/hist-kos.jpgbibliografia_cz2/homo-ludens-h.jpgbibliografia_cz3/houria-historia-ar.jpgreligie-w-p.jpgNorbu - Krysztal.jpgbibliografia_cz3/Religie Aryow W.jpeghistoria-koloru.jpgwprowadzenie-dr.jpgbibliografia_cz2/tyloch-rekopisy.jpgbibliografia_cz1/d-r-ko-pi.JPGbibliografia_cz1/484.jpgbibliografia_cz3/kierul-newton.jpgbibliografia_cz3/messadie-diabel.jpgbibliografia_cz3/historia-chin.jpgbibliografia_cz2/Ksiega-Rodz-interlinearna.jpgbibliografia_cz2/Sredniowieczne-herezje-Malcolm-Lambert.jpgreligia-ludow-pierwotnych.jpgbibliografia_cz2/donini.jpgbibliografia_cz3/gibbon-zmierzch.jpgbibliografia_cz1/kosidowski-opowiesci-bib.jpgbibliografia_cz3/judaizm-u-poczatkow.jpgbibliografia_cz3/Norbu - Krysztal.jpgbibliografia_cz2/1001-o-bogu.jpgi-historia-powszechna-b.jpgpaleografia-lacinska-1951.jpegbibliografia_cz3/religie-aaaaio.jpgbibliografia_cz1/kud-hinduizm.jpg
Rel-Club
Sonda
Czy jest Bóg?
 
Tak
Nie
Nie wiem
Jest kilku
Ja jestem Bogiem
Ta sonda jest bez sensu:)
Prosze zmienić sondę!
Wyniki
Szukaj



Artykuły

Zamknij - Japonia

Zamknij BUDDYZM - Lamaizm

Zamknij BUDDYZM - Polska

Zamknij BUDDYZM - Zen

Zamknij JUDAIZM - Mistyka

Zamknij NOWE RELIGIE

Zamknij NOWE RELIGIE - Artykuły Przekrojowe

Zamknij NOWE RELIGIE - Wprowadzenie

Zamknij POLSKA POGAŃSKA

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Archeologia

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Bałtowie

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Manicheizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Konfucjanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Satanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Sintoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Taoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Zaratustrianizm

-

Zamknij EUROPA I AZJA _ _ JAZYDYZM* <<==

Nasi Wierni

 3887358 odwiedzający

 36 odwiedzających online