Religioznawstwo
Zagadnienia Religijne
Europa Pogańska
Azja
Hinduizm i odłamy
Judaizm i odłamy
Chrześcijaństwo i odłamy
Islam i odłamy
Ameryka
Australia i Oceania

Religie a obyczaje - Zapusty

Zapusty

Zapust, zapusty, ostatki, mięsopusty (czyli pożegnanie - opuszczenie mięsa) to tradycyjne staropolskie nazwy karnawału. W wielu krajach Europy, a już zwłaszcza we Włoszech, które są kolebką zabaw karnawałowych, nazywano tak czas liczony od Nowego Roku aż do wtorku poprzedzającego środę popielcową. Czas ten upływał na ucztach, zabawach i maskaradach.

Karnawał - Wenecja Nazwa pochodzi od łacińsko-włoskiego carnavale. Człony tego słowa caro - mięso i vale - bywaj zdrów oznaczają razem pożegnanie mięsa, a dokładniej wszelkich uczt i zabaw, w związku z nadchodzącym Wielkim Postem. Słowo „karnawał" nawiązuje także do łacińskiego carrus navalis. W starożytnym Rzymie nazywano tak łódź na kołach - ukwiecony rydwan boga Dionizosa, pojawiający się na rzymskich ulicach podczas hucznych obchodów powitania wiosny. Europejskie zabawy karnawałowe mają bowiem swe początki w starożytnych obrzędach zimowych i wczesnowiosennych odprawianych ku czci bogów urodzaju, szczęścia, dobrobytu, słońca życia i światła; przede wszystkim ku czci Saturna - patrona złotego wieku, dobrobytu, sprawiedliwości oraz wspomnianego wcześniej Dionizosa (w Grecji zwanego Bacchusem) boga życia i słońca, patrona wschodzących roślin i kwiatów, a zwłaszcza krzewów winnych i wina.

Już w wiekach średnich w całej niemal Europie obchodzono karnawał z wielkim przepychem. W X wieku z zabaw karnawałowych słynęła Wenecja. W XVIII wieku wsławił się nimi Rzym. Świętowano hucznie karnawał w Hiszpanii, Portugalii, we Francji, w Niemczech, na Rusi i na Bałkanach.

Pierwsze wzmianki o karnawale, mięsopuście polskim, pochodzą z XVII wieku. Wielkie uczty karnawałowe i bale maskowe zwane „redutami" odbywały się na dworach królewskich, w wielkopańskich rezydencjach, na szlacheckich dworach. Do ulubionych polskich rozrywek karnawałowych należały szlacheckie kuligi - sanna od dworu do dworu, przy dźwiękach muzyki i dzwonieniu janczarów. W każdym kolejnym dworze uczestników kuligu czekał suty poczęstunek; w każdym odbywały się tańce. A kiedy już wszyscy rozgrzali się, najedli i wytańczyli, na znak dany przez wodzireja kulig ruszał w drogę do następnego dworu.

Skromniejsze bale i zabawy urządzali w miastach dla swej młodzieży kupcy i rzemieślnicy.

Wesoły, huczny i gwarny był także karnawał chłopski - ludowe zapusty. W karczmach wiejskich do późnej nocy grała muzyka, a ludzie gromadzili się na tańce. We wszystkich domach, stosownie do posiadanych zasobów, wesoło ucztowano.

pączki Tradycją stał się zwyczaj obfitego jedzenia, zwłaszcza w ostatni czwartek karnawału zwany tłustym lub combrowym. W tym dniu zjadano wiele obficie kraszonego jadła: tłustej kaszy ze skwarkami, kapusty z mięsem i słoniną, boczku oraz kiełbasy, a także słodkich racuchów, blinów, jak również przysmaków delikatniejszych - pączków i chrustu.

Chrust i pączki, po dzień dzisiejszy ulubione przysmaki karnawałowe, znane były w miastach już w XVII wieku. W tym czasie słynęły z nich cukiernie warszawskie, których wyroby trafiały - podobno - nawet na królewskie stoły.

Także i w naszych czasach pączki są typowym, polskim specjałem karnawałowym. Dotychczas zajadamy się nimi w tłusty czwartek. Zgodnie z tradycją, w tłusty czwartek nie może ich zabraknąć na żadnym stole.

Tłusty czwartek nazywany bywa także czwartkiem combrowym. W przeszłości był to dzień spotkań i zabaw kobiecych zwanych combrem lub babskim combrem, urządzanych przede wszystkim przez krakowskie przekupki. Nazwa pochodzić ma rzekomo od nazwiska wójta krakowskiego Combra, który sprawował swój urząd w XVIII wieku, słynął z surowości i twardego serca, a swoją złą sławę miał zwłaszcza wśród kramarek krakowskich. Kiedy więc umarł (podobno w tłusty czwartek), kobiety urządziły sobie wielką zabawę i powtarzały ją później każdego roku. Wybierały spośród siebie marszałkową, częstowały się dobrym jedzeniem i mocnymi trunkami, tańczyły na Rynku Krakowskim, zaczepiały przechodzących mężczyzn i to nawet najznakomitszych mieszczan. Zabierały im okrycia, kapelusze, stroiły w słomiane powrozy, zmuszały do tańca i podskoków, a nawet wprzęgały do ciężkiego kloca i kazały ciągnąć go na oczach zebranej gawiedzi, tak długo, póki nie dostały okupu: pieniędzy na wódkę i zakąskę.

Tłusty czwartek był jednak tylko początkiem i wstępem do zabaw oraz szaleństw, które miały się odbywać w ostatki - trzy ostatnie dni karnawału, zwane także dniami kusymi, a więc diabelskimi lub zapustami - tak, jak cały karnawał.

Dziady Żywieckie Przez wszystkie te dni goszczono się, tańczono ucztowano. Po ulicach wsi i miasteczek chodzili w tanecznych korowodach różni przebierańcy. Były wśród nich postacie zwierzęce: koza, konik, niedźwiedź, bocian, żuraw, byli Cyganie, Cyganki, dziady, dziadówki, aptekarze, policjanci, żołnierze, czarne, skaczące diabły i wiele innych postaci.

W Sandomierskiem i Lubelskiem ciągnięto po uliczkach i wiejskich drogach sanki lub wózek z siedzącym w nich bachusem - kukłą słomianą lub chłopcem w przebraniu ze słomy z dzbankiem w dłoni na datki.

W Krakowskiem można było spotkać Księcia Zapusta w wysokiej czapie z dzwoneczkiem i towarzyszącą mu świtę: profesora z oślą głową, dziada, różne dziwacznie poprzebierane postacie. Wchodząc do domu, Zapust recytował z powagą taki oto niedorzeczny wierszyk:

Ja jestem Zapust, mantuański książę,

przychodzę z dalekiego kraju,

gdzie psi ogonami szczekają,

ludzie gadają łokciami,

a jedzą uszami.

Słońce o zachodzie wschodzi,

a o wschodzie zachodzi,

a kurcze kokoszę rodzi,

każdy na opak gada,

a deszcz z ziemi do nieba pada.


Następnie przedstawiał swą świtę, pozdrawiał domowników i czekał aż pani domu włoży do dziadowskiego kosza trochę pieniędzy, kołacz, jajka lub kawałek słoniny.

Również na Kurpiach odwiedzał domy Zapust, ale w tym regionie jeździł (a raczej udawał, że jeździ) na koniku, z drewnianą głową i tułowiem wykonanym ze starej skrzynki bez dna lub z kosza zaopatrzonego w parciane pasy, które jeździec wieszał sobie na ramionach.

Zapusty
Zapusty w Podmoklach Wielkich - 1950

Pojawienie się Zapusta i innych przebranych postaci na ulicach wsi i miasteczek było hasłem do rozpoczęcia najbardziej szalonych zabaw i psot ostatkowych. Było jednak również zapowiedzią bliskiego już końca karnawału.

W wielu regionach Polski z kończącym się karnawałem wiązały się obrzędy niszczenia różnych postaci symbolizujących czas zapustny.

Na Ziemi Krakowskiej w ostatki ścinano Mięsopusta - kukłę słomianą, którą wcześniej włóczono po ulicach.

Na Kujawach natomiast bawiono się w „zabijanie grajka". Z wybiciem północy, z karczmy, w której odbywały się karnawałowe zabawy, wyprowadzano muzykanta i na taczkach wywożono go poza granice wsi, tam udawano egzekucję, uderzając lekko grajka woreczkiem wypełnionym popiołem lub piaskiem. Wszystko to miało oznaczać koniec zapustnego muzykowania i tańców.

Ostatnim akordem tych zabaw były powszechne w Polsce jeszcze w XIX wieku tańce obrzędowe kobiet „na wysoki len i konopie". We wtorek zapustny zbierały się w karczmach zamężne, stateczne gospodynie i przed wybiciem północy tańczyły, a właściwie wysoko i rytmicznie podskakiwały, wołając:

Na len na konopie,

żeby się rodziły.

żeby nasze dzieci nago nie chodziły.



Zachęceni ich przykładem mężczyźni, obecni w karczmie, tańczyli, podskakiwali, rzucali w górę czapki w intencji swoich upraw i wykrzykiwali:

na żyto, na ziemniaki, na owies.


Wszystkie zabawy zapustne kończyły się o północy. Z wybiciem zegara do karczmy lub izby, w której odbywały się tańce, wbiegał chłopiec z rybim szkieletem albo śledziem wyciętym z papieru, zawieszonym na wysokiej żerdzi. Obwieszczał w ten sposób, że rozpoczyna się Wielki Post, że muszą zakończyć się tańce, że trzeba schować do skrzyń instrumenty muzyczne, a obfite jedzenie zastąpi żur z żytniej mąki, ziemniaki i śledzie.

Rozpoczynał się czas ciszy, skupienia, czas przygotowań do Wielkanocy.

Data utworzenia: 20/12/2009 @ 16:16
Ostatnie zmiany: 17/04/2017 @ 10:35
Kategoria : Religie a obyczaje
Strona czytana 4377 razy


Wersja do druku Wersja do druku

 

Komentarze

Nikt jeszcze nie komentował tego artykułu.
Bądź pierwszy!

 
Trzecie Oczko
swiat-fenicjan.jpgbibliografia_cz1/komentarz-his-kul-do-biblii-h.jpgbibliografia_cz1/b-religia-staro-egiptu.jpgaztekowie-narod-wybrany-p-s.jpegbibliografia_cz2/wojcik-historia-p-XVII.jpggrecja_niepodlegla.jpgbibliografia_cz1/wilson.jpgbibliografia_cz3/haasler-tajne-sprawy-papiezy.jpgbibliografia_cz2/krawczuk-s-do-starozytnosci.jpgbibliografia_cz1/tro-pie.JPGbibliografia_cz3/tajne-stowarzyszenia.jpgbibliografia_cz1/po-arch_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz1/pluzanski-7sensacji-w-n.jpgbibliografia_cz3/historia-grzechu.jpgbibliografia_cz1/d-r-ko-pi.JPGbibliografia_cz3/religie-sw-ency.jpgbibliografia_cz1/30-wyznan.jpgbibliografia_cz3/Minois-kosciol-i-n.jpgbibliografia_cz3/his-niem.jpgbibliografia_cz3/wilson-o-naturze.jpgbibliografia_cz1/atlas-miejsc-biblijnych.jpgbibliografia_cz2/stu-mat-2005.jpgi-znowu-zapial-kur.jpgbibliografia_cz1/kow-w-ch.JPGbibliografia_cz1/N-dziedzictwo-goliata.jpgbibliografia_cz2/w-kregu-religii.jpgbibliografia_cz2/okultyzm-magia-wrozby.jpgbibliografia_cz1/w-kregu-swiatowida.jpgbibliografia_cz3/religia-en.jpgholownia-kos-d-s-z.jpgbibliografia_cz1/miedzy-s-a-n-testament.jpgmoralnosc-mozgu.jpgbibliografia_cz2/levi-strauss-totemizm.jpgbibliografia_cz2/polska-piastow.jpgbibliografia_cz2/POA2.bmpbibliografia_cz3/messadie-diabel.jpgbibliografia_cz1/d-r-zycie.JPGbibliografia_cz1/cha-kos.JPGzycie-se-ksiezy.pngbibliografia_cz2/boas-umysl-cz-pierwotnego.jpgbibliografia_cz3/renan.jpgrouss-bog-zla.jpgbibliografia_cz1/Monologion Proslogion.jpgbibliografia_cz3/FitzGerald - Chiny.jpgbiblia=aramejska.jpegbibliografia_cz2/malinowski-mit.jpghistoria-holandii-b.jpgNorbu - Krysztal.jpgjudaizm-solomon.jpgHistoria medycyny-1988.jpgbibliografia_cz3/dionizos-kere.jpgbibliografia_cz2/zarys-dziejow.jpgbibliografia_cz1/euz-his.JPGbibliografia_cz2/bog-einsteina.jpgbibliografia_cz3/swiat-symb-chrzesc.jpgbibliografia_cz3/buddyzm-b-p-l-a.jpgLITERA-NA-SW-12-1987.jpgbibliografia_cz2/Historia-piekna-eco.jpgbibliografia_cz3/legowicz-zarys.jpgbibliografia_cz2/kosidowski-rumaki.jpgmahometanizm=g.jpgreligie-w-p.jpgbibliografia_cz3/dennett-odczarowanie.jpgseptymiusz-sewer-k.jpgRamadan-Sladami-Proroka.jpgpettazzoni.jpgbibliografia_cz1/dramat-i-kult.jpgbibliografia_cz3/ksiega-rzeczy-dziwnych-1.jpgbibliografia_cz3/hubert-mauss.jpgstarozytny-egipt=w.jpgbibliografia_cz1/eliade-sacrum-mit-historia.jpggnoza-q.jpgbibliografia_cz3/Angelo Scarabel.jpgbibliografia_cz3/kramer-smierc.jpgbibliografia_cz2/encyklopedia-kat-1.jpgbibliografia_cz2/popko-huryci.jpgswietowanie-doroczne-pl.jpgbibliografia_cz2/donini.jpgbibliografia_cz2/mitologia-cz-afryki.jpgbibliografia_cz3/jezus-i-samarytanka.jpgbibliografia_cz2/freud-czlowiek.jpgbibliografia_cz2/bloch-etruskowie.jpgbibliografia_cz3/jezus-i-biel.jpgbibliografia_cz1/skrok-na-tropach.jpgmeksykanskie-abc.jpgbibliografia_cz2/klatwa-eng.jpgbibliografia_cz2/epos-Chassang.jpgbibliografia_cz2/Szamanizm-Andrzej-Szyjewski.jpgbibliografia_cz1/kosidowski-opowiesci-bib.jpgbibliografia_cz3/religie-s-b-wschodu.jpgskrzypekoswiecenie-fr.jpgbibliografia_cz3/tokarczyk-4-j-a.jpgbibliografia_cz1/historia-cudow.jpgbibliografia_cz2/Nowodworski-Encyklopedia_koscielna.jpegbibliografia_cz1/swiderkowna-rozmowy-o-bib-nt.jpgbibliografia_cz1/zycie-co-g-merowingow.jpgbibliografia_cz1/levy-Bruhl-czynnosci-umyslowe.jpgbibliografia_cz1/girard-sacrum-i-p.jpgbibliografia_cz2/tradycje-tolerancji.jpgbibliografia_cz3/joga-swie.jpgbibliografia_cz3/peck-w-poszukiwaniu.jpgbibliografia_cz1/swiety-baldachim.JPGbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-2.gifbibliografia_cz2/Sredniowieczne-herezje-Malcolm-Lambert.jpgmajowie-gall.jpgbibliografia_cz3/grant-dz-izraela.jpgzrozumiec_araba.jpgbibliografia_cz1/socjo-reli.jpgbibliografia_cz3/kanert-buddyzm.jpgbibliografia_cz1/historia-biblii.jpgbibliografia_cz1/gardner-potomkowie.jpgbibliografia_cz3/teksty-piramid.jpgbibliografia_cz2/ksiega-tura.jpgbibliografia_cz3/judaizm-u-poczatkow.jpgbibliografia_cz3/houria-historia-ar.jpgbibliografia_cz2/mitologia-indyjska.jpgaztekowie.gifbibliografia_cz2/mitologia-korei2.jpgbibliografia_cz3/schylek-sr-eu.jpgbibliografia_cz1/starozytnosc-bajeczna.jpgbibliografia_cz2/tyloch-rekopisy.jpgatlantyda-zajdler.jpgbibliografia_cz3/Hetyci-klingel.pngbibliografia_cz2/1001-o-bogu.jpgbibliografia_cz1/mejor-buddyzm.jpgbibliografia_cz3/rel-sw-rzymskiego.jpgbibliografia_cz3/Norbu - Krysztal.jpgSilnicki-Sobory powszechne a Polska.jpgbibliografia_cz1/sim-cyw.JPGsztuka-indonezji.jpgbibliografia_cz1/keller-katolicyzm.jpgbibliografia_cz2/homo-ludens-h.jpgbibliografia_cz2/Piecioksiag-v.jpgbibliografia_cz3/tragedia-narodu.jpgbibliografia_cz1/historia-seksu.jpgbibliografia_cz1/f-mity-grekow-i-rzymian.jpgbibliografia_cz2/margul-jak-umier.jpgbibliografia_cz3/chrzescijanstwo-przyszlosci.jpgbibliografia_cz2/krawiec-seksualnosc.jpgbibliografia_cz1/homerski-wstep-ogolny-do-pisma-swietego.jpgbibliografia_cz2/Nowy-Testament-H.jpgbibliografia_cz2/sladami-etruskow.jpgbibliografia_cz3/rod-argeadow.jpghistoria-koloru.jpgbibliografia_cz2/Ksiega-Rodz-interlinearna.jpgbibliografia_cz2/kuncewicz-piotr-antyk.jpgbibliografia_cz2/fedon2x.jpgbibliografia_cz2/michalowski-n-t-piramidy.jpghistoria-duchowosci-chrzes.jpgbibliografia_cz1/tho-bib.JPGbibliografia_cz1/dialog-kultur-cywi-i-rel.jpgNiwinski-bostwa-kulty.jpgbibliografia_cz1/tajemnice-krety.jpgdzieje-dawnych_turkow.jpglocke.jpgbibliografia_cz3/historia-chin.jpgpaleografia-lacinska-1951.jpegbibliografia_cz1/har-klu.JPGbibliografia_cz2/gilgamesz.jpgbibliografia_cz2/1001-rzeczy-o-biblii.jpgrzecz-z-od.gifbibliografia_cz1/his-filo-tat.pngbibliografia_cz1/poniatowski-wstep.jpgbibliografia_cz3/ile-lat-ma-wsz.jpg3-Rosja.jpgbibliografia_cz2/obrzedy-rytualy.jpgDrozdowicz-G-nurty-now-f-franc.jpgbibliografia_cz2/pokarm-bogow.jpegbibliografia_cz2/Wandalowie-i-ich-afrykanskie-panstwo-Strzelczyk.jpgbibliografia_cz2/borkowski-socjologia.pngbibliografia_cz3/sladami-amuletu.jpgbibliografia_cz3/stomma-slonce.jpgbibliografia_cz1/po-sztuki_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz2/mitologia-slowian-gi.jpgstarzy-nowi-bo-japonii.jpgbibliografia_cz2/papiestwo.jpgbibliografia_cz3/kataryzm.jpgdanecki.jpgbibliografia_cz1/liverani-nie-tylko-b.pngbibliografia_cz1/484.jpgbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-1.gifreligie-uniwersalistyczne.jpgbibliografia_cz1/hellenizm-a-j.jpgbibliografia_cz1/gni-pie.JPGbhagawad-piesn-pana.pngbibliografia_cz2/mitologia-arabow.jpgteodoret.jpgbibliografia_cz3/zloty-przewodnik-p-r-halu.jpgbibliografia_cz3/kierul-newton.jpgbibliografia_cz1/ksiega-ukryta-wb.jpgbibliografia_cz2/historia-polski-sz.jpgbibliografia_cz1/religie-chin.jpgbibliografia_cz3/religie-w-a-poludniowej.PNGbibliografia_cz1/starozytna-palestyna.gifhughes-rzym.jpgbibliografia_cz3/boilton.JPGbibliografia_cz2/mitologia-sta-egiptu.jpgbibliografia_cz3/budda.jpgbibliografia_cz1/graves-mity-heb.jpgbibliografia_cz3/50-najwiekszych-k.jpgbibliografia_cz3/mity-green.jpgbibliografia_cz1/szczepanowicz-ziemia-swieta.jpgbibliografia_cz3/azja-i-afryka.jpgbibliografia_cz2/tajemnice-biblii.jpgre-afryki.jpgbibliografia_cz1/Ludzie-bogowie-i-przybysze-z-kosmosu-Stoczkowski.jpghis-iranu.jpgbibliografia_cz2/Mot-na-czarownice.jpgateizm=nowicki.jpgbibliografia_cz1/dz-ze-za.jpgbibliografia_cz1/z-ch-an.JPGbibliografia_cz1/al-ar-pal.JPGbibliografia_cz2/mitologia-sta-grecji.jpgbibliografia_cz1/wip-kos.JPGbibliografia_cz2/mitologia-mezopotamii.jpgbibliografia_cz2/dumezil.jpgbibliografia_cz2/his-s.bmpbibliografia_cz3/mitologia-cel.jpgbibliografia_cz1/archeologia_biblijna.jpgbibliografia_cz2/sandauer.jpgbibliografia_cz3/Petoia-wampiry.jpegbibliografia_cz1/kud-hinduizm.jpgbibliografia_cz1/mus-ant.JPGbibliografia_cz2/5-wielkich-religii-swiata.jpgbibliografia_cz3/voodoo.jpgbibliografia_cz2/Magia-w-Sredniowieczu_Richard-Kieckhefer.jpgbibliografia_cz2/mitologia-lu-syberii.jpgbibliografia_cz3/bez-ograniczen.pngazja-pacyfik13.jpg
Rel-Club
Sonda
Czy jest Bóg?
 
Tak
Nie
Nie wiem
Jest kilku
Ja jestem Bogiem
Ta sonda jest bez sensu:)
Prosze zmienić sondę!
Wyniki
Szukaj



Artykuły

Zamknij - Japonia

Zamknij BUDDYZM - Lamaizm

Zamknij BUDDYZM - Polska

Zamknij BUDDYZM - Zen

Zamknij JUDAIZM - Mistyka

Zamknij NOWE RELIGIE

Zamknij NOWE RELIGIE - Artykuły Przekrojowe

Zamknij NOWE RELIGIE - Wprowadzenie

Zamknij POLSKA POGAŃSKA

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Archeologia

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Bałtowie

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Manicheizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Konfucjanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Satanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Sintoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Taoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Zaratustrianizm

-

Zamknij EUROPA I AZJA _ _ JAZYDYZM* <<==

Nasi Wierni

 3451825 odwiedzający

 34 odwiedzających online