Religioznawstwo
Zagadnienia Religijne
Europa Pogańska
Azja
Hinduizm i odłamy
Judaizm i odłamy
Chrześcijaństwo i odłamy
Islam i odłamy
Ameryka
Australia i Oceania

Synagoga - Historia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem

Historia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem

Nie rozbrzmiewają już modły rabinów Wielkiej Synagogi na Tłomackiem, nie słychać śpiewu słynnego w przedwojennej Warszawie chóru świątyni, ale pamięć o tym niezwykłym miejscu trwa i jest przekazywana kolejnym pokoleniom warszawian. "Wielka Synagoga na Tłomackiem wyrosła na fali haskali - ruchu hebrajskiego oświecenia, który zapoczątkowany został pod koniec XVIII wieku w Europie Zachodniej" - wyjaśnia dr Eleonora Bergman z Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Najważniejszym ośrodkiem haskali był Berlin, w którym aktywnie działał Moses Mendelssohn. Zgromadzeni wokół niego Żydzi propagowali m.in. nowoczesne świeckie nauczanie, podejmowanie pracy w zawodach nie związanych z handlem i rzemiosłem, domagali się także emencypacji kobiet i unowocześnienia własnej kultury.

Jak wyjaśnia Elonora Bergman, także w Warszawie zwolennicy haskali chcieli utworzyć swój własny dom modlitwy, dystansując się w ten sposób od ortodoksyjnych wyznawców judaizmu, licznie zamieszkujących stolicę.

"Pierwszy dom modlitwy "oświeceni" utworzyli w 1802 roku na ulicy Daniłowiczowskiej, za ówczesnym ratuszem znajdującym się na placu Teatralnym. W 1843 roku wznieśli na tym miejscu większy budynek. Jednak i ta budowla okazała się po kilkunastu latach zbyt mała" - mówi dr Bergman.

Ponieważ wśród modlących się w tej bożnicy byli przede wszystkim bardzo zamożni ludzie - bankierzy, właściciele drukarń, prawnicy i lekarze, postanowili oni wybudować znacznie większą synagogę w innym miejscu Warszawy. W 1872 roku zakupiono pod budowę nowej synagogi plac na Tłomackiem, w sąsiedztwie ówczesnego Placu Bankowego.

Opisując wygląd okolicy synagogi, dr Bergman przypomina, że prostokątny obecnie plac Bankowy miał wtedy kształt trójkątny, a z zespołu mieszkalnego Tłomackie, na którym stała istniejąca do dzisiaj Gruba Kaśka, wychodziły dwie ulice - Leszno i Bielańska.

"W 1873 roku rozpisano konkurs architektoniczny na synagogę, jednak Komitet Budowy, niezadowolony z jego rezultatów, zdecydował się na powierzenie opracowania projektu znanemu warszawskiemu architektowi Leandrowi Marconiemu" - mówi Eleonora Bergman. Budowę rozpoczęto na wiosnę 1876 roku, a uroczyste otwarcie nastąpiło 26 września 1878 roku w święto Rosz Ha-Szana - żydowski Nowy Rok.

W uroczystości wziął udział m.in. rosyjski dygnitarz, gubernator hr. Paweł Kotzebue, który jak przypomina Eleonora Bergman, nie zaprotestował, gdy kaznodzieja Izaak Cylkow wygłosił kazanie po polsku, a nie po rosyjsku. Odczytane to zostało przez zgromadzonych jako pozwolenie na posługiwanie się językiem polskim w czasie zgromadzeń w synagodze. "Miało to niezwykłe znaczenie ze względu na restrykcje panujące w Królestwie Polskim po Powstaniu Styczniowym".

Budowla łączyła w sobie styl klasyczny i renesansowy. "Do synagogi wchodziło się przez czterokolumnowy klasycystyczny portyk. Po każdej ze stron schodów znajdowały się pięcioramienne świeczniki - menory. Hebrajski napis nad wejściem brzmiał +Imię, które w tym przybytku zagościło, imię Wszechmocnego, niechaj sprawia, aby zamieszkały wśród nas miłość, braterstwo, spokój i zgoda+" - przypomina dr Bergman.

Z przedsionka mężczyźni przechodzili do znajdującej się na parterze wielkiej sali modlitw, a kobiety przechodziły schodami na galerie znajdujące się po bokach tej sali. "Na wprost wejścia znajdowało się podwyższenie, a po dwóch jego stronach stały dwie kolumny korynckie, nawiązujące do kolumn istniejących przy wejściu do opisanej w Biblii Świątyni Jerozolimskiej" - mówi dr Bergman.

Synagoga była bogato zdobiona marmurem i tkaninami przetykanymi złotem i srebrem. Arka - najważniejsze miejsce synagogi, w którym przechowywano zwoje świętej księgi, Tory, wykonana była z drewna cedrowego sprowadzonego z Libanu. Arka (aron ha-kodesz - dosłownie: święta skrzynia) została podarowana przez rodzinę bankiera Natansona.

Nad półkolistą wnęką, w której znajdowała się Arka, było miejsce dla chóru - niewielka galeria arkadowa. "Chór występujący w Wielkiej Synagodze na Tłomackiem znany był w całej Warszawie. Występowali w nim słynni śpiewacy i dyrygowali doskonali muzycy, m.in. Dawid Ajzenszadt. Wiele osób, wśród nich także chrześcijanie, przychodziło na nabożeństwa tylko ze względu na występy chóru" - wyjaśnia Eleonora Bergman.

Synagoga na Tłomackiem była największym żydowskim domem modlitwy w przedwojennej Warszawie. W okresie międzywojennym czczono tu polskie święta narodowe, w tym 11 Listopada i 3 Maja czy dzień śmierci marszałka Piłsudskiego - 12 kwietnia. O patriotyzmie Żydów modlących się w tej synagodze świadczy m.in. napis umieszczony na tablicy wmurowanej w roku 1929 po remoncie synagogi - "Bogu jedynemu na chwałę gmach ten odnowiono w 50. roku jego zbudowania i 10 roku wskrzeszenia Rzeczypospolitej Polskiej".

Upadek synagogi nastąpił wraz z wybuchem II wojny światowej i polityką eksterminacji, którą hitlerowcy prowadzili wobec Żydów przede wszystkim na ziemiach polskich. Po utworzeniu w 1940 roku getta w Warszawie, synagoga znalazła się w jego granicach. Wiosną 1942 roku, gdy Niemcy zaczęli zmniejszać obszar dzielnicy żydowskiej, synagoga znalazła się poza nią. Wtedy Niemcy urządzili tu magazyn mebli, które zwozili z wyludnionych domów.

Tragiczny koniec synagogi wiąże się z wybuchem powstania w getcie warszawskim i postacią dowodzącego likwidacją getta gen. Juergena Stroppa. "Przygotowania do wysadzenia w powietrze Wielkiej Synagogi trwały kilka dni. 16 maja 1943 roku wieczorem Juergen Stropp za pomocą jednego przycisku dokonał detonacji ładunków wybuchowych" - mówi Eleonora Bergman.

Synagoga nie została odbudowana po wojnie. W końcu lat 50. podjęto decyzję o wybudowaniu tu wieżowca - prace rozpoczynano i przerywano. W końcu lat 80. powstał tu budynek nazywany przez warszawian Błękitnym Wieżowcem. "Wieżowiec, w którym Żydowski Instytut Historyczny ma swoją salę wystaw czasowych, znajduje się dokładnie w miejscu synagogi, a dodatkowo jest wysunięty na północ, w stronę +Grubej Kaśki+" - wyjaśnia dr Bergman.

********
O historii Wielkiej Synagogi na Tłomackiem opowiadała w ramach warszawskiego Festiwalu Nauki dr Eleonora Bergman. Wykład "Wielka Synagoga na Tłomackiem 26 września 1878 roku i później" dr Eleonora Bergman wygłosiła 24 września w ramach IX Festiwalu Nauki w siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego ("błękitny wieżowiec", plac Bankowy, wejście od ulicy Tłomackie).

PAP - Nauka w Polsce, Bogusława Szumiec-Presch - 2005


Data utworzenia: 04/01/2008 @ 07:49
Ostatnie zmiany: 10/08/2011 @ 04:11
Kategoria : Synagoga
Strona czytana 3274 razy


Wersja do druku Wersja do druku

 

Komentarze

Nikt jeszcze nie komentował tego artykułu.
Bądź pierwszy!

 
Trzecie Oczko
bibliografia_cz2/his-s.bmpbibliografia_cz1/historia-cudow.jpgbibliografia_cz3/historia-grzechu.jpgbibliografia_cz2/polska-piastow.jpgbibliografia_cz3/Angelo Scarabel.jpgbibliografia_cz2/encyklopedia-kat-1.jpghughes-rzym.jpghistoria-duchowosci-chrzes.jpgbibliografia_cz1/liverani-nie-tylko-b.pngbibliografia_cz1/tro-pie.JPGbibliografia_cz3/jezus-i-samarytanka.jpgseptymiusz-sewer-k.jpgzrozumiec_araba.jpgbibliografia_cz1/kosidowski-opowiesci-bib.jpgbibliografia_cz2/freud-czlowiek.jpgbibliografia_cz2/bloch-etruskowie.jpgreligie-uniwersalistyczne.jpglocke.jpghistoria-koloru.jpgbibliografia_cz2/Historia-piekna-eco.jpgbibliografia_cz2/donini.jpgjudaizm-solomon.jpgstarzy-nowi-bo-japonii.jpgbibliografia_cz3/joga-swie.jpgbibliografia_cz3/mity-green.jpgbibliografia_cz1/socjo-reli.jpgbibliografia_cz1/kow-w-ch.JPGaztekowie-narod-wybrany-p-s.jpegbibliografia_cz3/religie-s-b-wschodu.jpgbibliografia_cz1/euz-his.JPGNorbu - Krysztal.jpgbibliografia_cz2/levi-strauss-totemizm.jpgbibliografia_cz1/mejor-buddyzm.jpgpaleografia-lacinska-1951.jpegbibliografia_cz1/starozytna-palestyna.gifbibliografia_cz1/levy-Bruhl-czynnosci-umyslowe.jpgbibliografia_cz2/sandauer.jpgbibliografia_cz1/historia-seksu.jpgmahometanizm=g.jpgbibliografia_cz2/Piecioksiag-v.jpgbibliografia_cz1/archeologia_biblijna.jpgbibliografia_cz3/legowicz-zarys.jpgbibliografia_cz1/z-ch-an.JPGbibliografia_cz3/Petoia-wampiry.jpegbibliografia_cz2/dumezil.jpgbhagawad-piesn-pana.pngbibliografia_cz3/peck-w-poszukiwaniu.jpgbibliografia_cz1/484.jpgbibliografia_cz1/w-kregu-swiatowida.jpggnoza-q.jpgbiblia=aramejska.jpegzycie-se-ksiezy.pngbibliografia_cz1/historia-biblii.jpgbibliografia_cz1/wilson.jpgbibliografia_cz1/his-filo-tat.pngbibliografia_cz1/gardner-potomkowie.jpgbibliografia_cz2/klatwa-eng.jpgbibliografia_cz3/grant-dz-izraela.jpgbibliografia_cz2/mitologia-korei2.jpgdanecki.jpgswietowanie-doroczne-pl.jpgbibliografia_cz2/kosidowski-rumaki.jpgbibliografia_cz3/haasler-tajne-sprawy-papiezy.jpgbibliografia_cz1/har-klu.JPGbibliografia_cz2/mitologia-indyjska.jpgbibliografia_cz3/ksiega-rzeczy-dziwnych-1.jpgbibliografia_cz2/mitologia-lu-syberii.jpgbibliografia_cz1/eliade-sacrum-mit-historia.jpgbibliografia_cz1/sim-cyw.JPGbibliografia_cz1/religie-chin.jpgbibliografia_cz2/zarys-dziejow.jpgrouss-bog-zla.jpgstarozytny-egipt=w.jpgbibliografia_cz3/ile-lat-ma-wsz.jpgbibliografia_cz3/rel-sw-rzymskiego.jpgmeksykanskie-abc.jpgbibliografia_cz3/historia-chin.jpghistoria-holandii-b.jpgrzecz-z-od.gifbibliografia_cz3/tragedia-narodu.jpgbibliografia_cz2/papiestwo.jpgbibliografia_cz3/Hetyci-klingel.pngbibliografia_cz1/N-dziedzictwo-goliata.jpgbibliografia_cz3/Norbu - Krysztal.jpgbibliografia_cz3/Minois-kosciol-i-n.jpgbibliografia_cz1/d-r-zycie.JPGbibliografia_cz1/atlas-miejsc-biblijnych.jpgreligie-w-p.jpgbibliografia_cz3/his-niem.jpgbibliografia_cz2/bog-einsteina.jpgbibliografia_cz1/girard-sacrum-i-p.jpgbibliografia_cz3/jezus-i-biel.jpgbibliografia_cz1/Monologion Proslogion.jpgbibliografia_cz1/dialog-kultur-cywi-i-rel.jpgsztuka-indonezji.jpgSilnicki-Sobory powszechne a Polska.jpgbibliografia_cz2/pokarm-bogow.jpegbibliografia_cz1/po-sztuki_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz2/mitologia-sta-grecji.jpgbibliografia_cz1/graves-mity-heb.jpgDrozdowicz-G-nurty-now-f-franc.jpgatlantyda-zajdler.jpgbibliografia_cz1/d-r-ko-pi.JPGpettazzoni.jpgbibliografia_cz2/boas-umysl-cz-pierwotnego.jpgmoralnosc-mozgu.jpgbibliografia_cz2/popko-huryci.jpgbibliografia_cz1/b-religia-staro-egiptu.jpgbibliografia_cz1/swiderkowna-rozmowy-o-bib-nt.jpgbibliografia_cz2/mitologia-arabow.jpgbibliografia_cz3/renan.jpgbibliografia_cz1/miedzy-s-a-n-testament.jpgbibliografia_cz2/obrzedy-rytualy.jpgi-znowu-zapial-kur.jpgbibliografia_cz2/Szamanizm-Andrzej-Szyjewski.jpgbibliografia_cz2/epos-Chassang.jpgbibliografia_cz2/Nowodworski-Encyklopedia_koscielna.jpegbibliografia_cz2/gilgamesz.jpgbibliografia_cz3/kataryzm.jpgbibliografia_cz3/schylek-sr-eu.jpgbibliografia_cz3/mitologia-cel.jpgbibliografia_cz1/pluzanski-7sensacji-w-n.jpggrecja_niepodlegla.jpgbibliografia_cz2/mitologia-slowian-gi.jpgbibliografia_cz3/FitzGerald - Chiny.jpgbibliografia_cz3/bez-ograniczen.pngbibliografia_cz3/budda.jpgbibliografia_cz3/houria-historia-ar.jpgbibliografia_cz2/krawczuk-s-do-starozytnosci.jpgbibliografia_cz2/Ksiega-Rodz-interlinearna.jpgbibliografia_cz2/tyloch-rekopisy.jpgbibliografia_cz3/tajne-stowarzyszenia.jpgbibliografia_cz1/dramat-i-kult.jpgbibliografia_cz1/tho-bib.JPGbibliografia_cz3/dionizos-kere.jpgteodoret.jpgbibliografia_cz2/okultyzm-magia-wrozby.jpgbibliografia_cz1/wip-kos.JPGbibliografia_cz1/skrok-na-tropach.jpgbibliografia_cz2/tajemnice-biblii.jpgbibliografia_cz2/margul-jak-umier.jpgbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-2.gifbibliografia_cz1/Ludzie-bogowie-i-przybysze-z-kosmosu-Stoczkowski.jpgbibliografia_cz1/homerski-wstep-ogolny-do-pisma-swietego.jpgbibliografia_cz2/Sredniowieczne-herezje-Malcolm-Lambert.jpgbibliografia_cz2/historia-polski-sz.jpgbibliografia_cz2/POA2.bmpbibliografia_cz2/1001-o-bogu.jpgbibliografia_cz2/borkowski-socjologia.pngbibliografia_cz3/sladami-amuletu.jpgbibliografia_cz1/hellenizm-a-j.jpgbibliografia_cz3/tokarczyk-4-j-a.jpgbibliografia_cz2/Nowy-Testament-H.jpgbibliografia_cz3/kramer-smierc.jpgbibliografia_cz1/gni-pie.JPGbibliografia_cz2/5-wielkich-religii-swiata.jpgbibliografia_cz2/michalowski-n-t-piramidy.jpgbibliografia_cz2/kuncewicz-piotr-antyk.jpgbibliografia_cz3/swiat-symb-chrzesc.jpgbibliografia_cz3/chrzescijanstwo-przyszlosci.jpgbibliografia_cz1/f-mity-grekow-i-rzymian.jpgaztekowie.gifbibliografia_cz2/malinowski-mit.jpgbibliografia_cz3/teksty-piramid.jpgbibliografia_cz3/hubert-mauss.jpgbibliografia_cz3/buddyzm-b-p-l-a.jpgbibliografia_cz2/stu-mat-2005.jpgbibliografia_cz3/religie-w-a-poludniowej.PNGbibliografia_cz2/mitologia-cz-afryki.jpgre-afryki.jpgbibliografia_cz3/judaizm-u-poczatkow.jpgbibliografia_cz1/kud-hinduizm.jpgbibliografia_cz2/Magia-w-Sredniowieczu_Richard-Kieckhefer.jpgskrzypekoswiecenie-fr.jpgbibliografia_cz1/starozytnosc-bajeczna.jpgbibliografia_cz1/mus-ant.JPGbibliografia_cz2/homo-ludens-h.jpgNiwinski-bostwa-kulty.jpgazja-pacyfik13.jpgmajowie-gall.jpgbibliografia_cz1/szczepanowicz-ziemia-swieta.jpgbibliografia_cz1/tajemnice-krety.jpgbibliografia_cz2/Mot-na-czarownice.jpgbibliografia_cz3/boilton.JPGbibliografia_cz2/Wandalowie-i-ich-afrykanskie-panstwo-Strzelczyk.jpgbibliografia_cz1/dz-ze-za.jpg3-Rosja.jpgbibliografia_cz3/religia-en.jpgbibliografia_cz3/zloty-przewodnik-p-r-halu.jpgbibliografia_cz3/kierul-newton.jpgbibliografia_cz1/ksiega-ukryta-wb.jpgbibliografia_cz2/sladami-etruskow.jpgbibliografia_cz2/ksiega-tura.jpgbibliografia_cz2/mitologia-sta-egiptu.jpgbibliografia_cz1/cha-kos.JPGbibliografia_cz2/wojcik-historia-p-XVII.jpgbibliografia_cz3/stomma-slonce.jpgLITERA-NA-SW-12-1987.jpgateizm=nowicki.jpgbibliografia_cz1/komentarz-his-kul-do-biblii-h.jpgswiat-fenicjan.jpgbibliografia_cz3/50-najwiekszych-k.jpgholownia-kos-d-s-z.jpgbibliografia_cz1/poniatowski-wstep.jpgbibliografia_cz3/dennett-odczarowanie.jpgbibliografia_cz3/azja-i-afryka.jpgbibliografia_cz1/al-ar-pal.JPGdzieje-dawnych_turkow.jpgbibliografia_cz2/1001-rzeczy-o-biblii.jpgbibliografia_cz2/tradycje-tolerancji.jpgbibliografia_cz1/po-arch_chrzescijanskiej.jpgbibliografia_cz3/kanert-buddyzm.jpgbibliografia_cz3/voodoo.jpgbibliografia_cz1/keller-katolicyzm.jpgbibliografia_cz1/30-wyznan.jpgRamadan-Sladami-Proroka.jpgbibliografia_cz2/mitologia-mezopotamii.jpgbibliografia_cz2/fedon2x.jpghis-iranu.jpgbibliografia_cz3/rod-argeadow.jpgbibliografia_cz2/w-kregu-religii.jpgbibliografia_cz2/krawiec-seksualnosc.jpgbibliografia_cz3/religie-sw-ency.jpgbibliografia_cz3/messadie-diabel.jpgHistoria medycyny-1988.jpgbibliografia_cz3/wilson-o-naturze.jpgbibliografia_cz1/swiety-baldachim.JPGbibliografia_cz2/sztuka-starozytnego-wschodu-1.gifbibliografia_cz1/zycie-co-g-merowingow.jpg
Rel-Club
Sonda
Czy jest Bóg?
 
Tak
Nie
Nie wiem
Jest kilku
Ja jestem Bogiem
Ta sonda jest bez sensu:)
Prosze zmienić sondę!
Wyniki
Szukaj



Artykuły

Zamknij - Japonia

Zamknij BUDDYZM - Lamaizm

Zamknij BUDDYZM - Polska

Zamknij BUDDYZM - Zen

Zamknij JUDAIZM - Mistyka

Zamknij NOWE RELIGIE

Zamknij NOWE RELIGIE - Artykuły Przekrojowe

Zamknij NOWE RELIGIE - Wprowadzenie

Zamknij POLSKA POGAŃSKA

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Archeologia

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Bałtowie

Zamknij RELIGIE WYMARŁE - Manicheizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Konfucjanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Satanizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Sintoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Taoizm

Zamknij RELIGIE ŻYWE - Zaratustrianizm

-

Zamknij EUROPA I AZJA _ _ JAZYDYZM* <<==

Nasi Wierni

 3465288 odwiedzający

 42 odwiedzających online