Tradycja kultu św. Barbary - patronki górników
4 grudnia Kościół katolicki obchodzi uroczystość św. Barbary, dziewicy i męczenniczki - patronki górników, wojska (zwłaszcza artylerii), hutników i flisaków oraz w niebezpieczeństwach pożaru i burzy.
Św. Barbara żyła pod koniec II wieku. Według legendy była córką bogatego poganina Dioskora z Nikodemii (lub Heliopolis) w Bitynii (wówczas prowincja rzymska w Azji Mniejszej, na terenie dzisiejszej Turcji), który zamknął ją w wieży, utrudniając jej w ten sposób kontakty z chrześcijanami. Kiedy ojciec przekonał się, że mimo jego zakazów przyjęła chrzest i wiarę w Chrystusa, pozbawił ją życia przez ścięcie głowy w 306 roku.
Po męczeńskiej śmierci św. Barbary bardzo szybko zaczął się szerzyć jej kult. Na Wschodzie już w VIII wieku umieszczono imię św. Barbary pod datą 4 grudnia w kalendarzu Kościoła greckiego (wraz ze św. Julianną) i Kościoła syryjskiego. Na Zachodzie, w czasach papieża Grzegorza I Wielkiego (590-604), istniało w Rzymie oratorium pw. św. Barbary - ulubione miejsce modlitwy papieża.
Imię św. Barbary zaznaczono pod datą 4 grudnia w kalendarzach z XI- XII wieku w Salzburgu, Eichstadt i Verden. Popularność kultu św. Barbary na Zachodzie wzrosła w okresie wypraw krzyżowych (XI-XIII w.).
W Polsce najstarsze ślady kultu św. Barbary pochodzą z katedry krakowskiej. Można je znaleźć m.in. w kalendarzu XI-wiecznego Modlitewnika Gertrudy, córki Mieszka II. Pojawia się w nim data 4 grudnia z imieniem św. Barbary i Janiny. Od XV wieku św. Barbara jest patronką Wydziału Teologicznego Akademii Krakowskiej. Obecnie jest też patronką Akademii Górniczo- Hutniczej.
Najstarsze kazania o św. Barbarze pochodzą z XIII-XV wieku. Najliczniejsze kościoły pw. św. Barbary wznoszono na Śląsku, w Małopolsce i na Pomorzu. Do końca XVIII wieku istniały w Polsce 104 kościoły lub kaplice oraz 165 ołtarzy św. Barbary.
O popularności kultu św. Barbary świadczy fakt, że jej imię było często nadawane przy chrzcie. Upowszechniło się zwłaszcza od XV wieku. Nosiły je m.in. żona Zawiszy Czarnego, potem księżniczki z rodu Jagiellonów oraz żony królów: Barbara Zapolya i Barbara Radziwiłłówna.
Tradycja obchodzenia Barbórki w Polsce pojawiła się w źródłach w 1354 roku. Z końca XV wieku znana jest forma z czeskiego dokumentu Janusza, księcia oświęcimskiego: "Barbora"; ta forma imienia dała początek na Śląsku "Barborki" - później "Barbórki".
PAP - Nauka w Polsce, Stanisław Karnacewicz - 2007
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra